Józef Augustyn SJ

Adamie gdzie jesteś?

Rozważania oparte na Ćwiczeniach duchowych św. Ignacego Loyoli
Tydzień pierwszy

Gdy Adam i Ewa ukryli się przed Jego obliczem, Pan zawołał: „Gdzie jesteś?” (Rdz 3,9). To wezwanie rozlega się wciąż od nowa. Jest cichym i łagodnym echem cichego i łagodnego głosu. Nie wyraża się ono w słowach, nie mieści się w kategoriach rozumu, ale jest niewysłowione i tajemnicze, tak tajemnicze i niewysłowione jak chwała napełniająca świat. Spowite jest w ciszę, skryte i pokorne, a przecież wszystko jest jakby zastygłym echem tamtego pytania: „Gdzie jesteś?”.

Wiara wypływa z podziwu, ze świadomości, że wystawieni jesteśmy na Jego obecność, z pragnienia dania odpowiedzi na wyzwanie rzucone przez Boga, ze świadomości, że zostaliśmy powołani. Religia składa się z wezwania Boga i odpowiedzi człowieka. Droga do wiary jest drogą wiary. Droga do Boga jest drogą Boga. Jeśli Bóg nie zada nam pytania, wszelkie nasze poszukiwania są daremne.

Odpowiedź trwa przez chwilę, a zobowiązanie pozostaje. Jeśli odczuwanie niewyrażalnej tajemnicy istnienia nie stanie się stałym stanem naszego umysłu, tym, co pozostanie, będzie pozbawiony wiary obowiązek. Zwiększenie naszego uwrażliwienia na tajemnicę, doskonalenie czci dla niej – taki jest sens modlitwy i praktykowania religii. Musimy nie ustawać w modlitwie i wypełnianiu nakazów, aby pozostać w wierze i być w kontakcie z Jego obecnością.

Abraham Joshua Heschel, Bóg szuka człowieka

Wprowadzenia do medytacji słowa Bożego

I. Walka Jakuba z aniołem

Gdy zaś [Jakub] wrócił i został sam jeden, ktoś zmagał się z nim aż do wschodu jutrzenki, a widząc, że nie może go pokonać, dotknął jego stawu biodrowego i wywichnął Jakubowi ten staw podczas zmagania się z nim. A wreszcie rzekł: „Puść mnie, bo już wschodzi zorza!” Jakub odpowiedział: „Nie puszczę cię, dopóki mi nie pobłogosławisz!” Wtedy [tamten] go zapytał: „Jakie masz imię?” On zaś rzekł: „Jakub”. Powiedział: „Odtąd nie będziesz się zwał Jakub, lecz Izrael, bo walczyłeś z Bogiem i z ludźmi, i zwyciężyłeś”. Potem Jakub rzekł: „Powiedz mi, proszę, jakie jest Twe imię?” Ale on odpowiedział: „Czemu pytasz mnie o imię?” – i pobłogosławił go na owym miejscu.

(Rdz 32,25–30)

1. Został sam jeden

Jakub oczekuje na spotkanie ze starszym bratem Ezawem. Przewiduje, że będzie to trudne spotkanie. Przez wiele lat obaj żyli w wielkiej wrogości. Jakub obawia się, że Ezaw będzie chciał się zemścić za jego nieuczciwe zagrania z przeszłości, szczególnie zaś za podstępnie odebrane mu z pomocą matki błogosławieństwo ojca Izaaka, które należało mu się jako synowi pierworodnemu. Jakub w przeddzień spotkania z Ezawem zostawia na brzegu rzeki cały swój dobytek: „Ale tej jeszcze nocy wstał i zabrawszy obie swe żony, dwie ich niewolnice i jedenaścioro dzieci, przeprawił się przez bród potoku Jabbok. A gdy ich przeprawił przez ten potok, przeniósł również [na drugi brzeg] to, co posiadał” (Rdz 32,23–24). Sam natomiast pozostał, aby się modlić. I tu właśnie ma miejsce jego tajemnicze spotkanie z Aniołem Jahwe.

„Gdy zaś […] wrócił i został sam jeden…” – mówi autor biblijny. Aby owocnie rozmawiać z Bogiem, by wejść z Nim w szczery dialog, człowiek musi najpierw zostać „sam jeden”, musi wszystko zostawić „na drugim brzegu rzeki”. Do modlitwy konieczna jest samotność serca, dzięki której możemy w pełni otworzyć się na Boga. Nie można wejść w głębsze spotkanie z Panem, kiedy w modlitwie zajmujemy się przede wszystkim ciężarami codzienności, obowiązkami i sprawami, które wywołują w nas troskę i niepokój.

Kiedy Jakub zostaje sam na sam ze sobą, zostaje sam na sam z Bogiem. I w takiej właśnie chwili Ktoś, Tajemnicza Istota, zmaga się z nim. Jakub rozpoczyna swoją modlitwę, oddalając się od wszystkiego, co posiada, aby móc zostać „sam jeden”. I my naszą modlitwę rozpoczynamy, tworząc w sobie przestrzeń samotności. Bóg wchodzi w tę przestrzeń ze swoim słowem, miłością, pociechą i łaską. A ponieważ często jesteśmy wewnętrznie obojętni i niewrażliwi na Niego, On zmaga się z nami. Pan wchodzi w życie człowieka tylko wtedy, kiedy ten robi Mu choćby trochę miejsca. Bóg potrzebuje przestrzeni wolności w naszym sercu, by móc w nim działać. Bycie „sam na sam z Bogiem” to istotny początek modlitwy.

„Gdy zaś […] wrócił i został sam jeden…”. Najpełniejszym symbolem naszej modlitwy jest nasza śmierć. To właśnie w śmierci naprawdę zostajemy „sam na sam z Bogiem”. W chwili śmierci człowiek tak bardzo zostaje sam, że nikt z ludzi nie jest w stanie wejść w to, co dzieje się między Bogiem a umierającym. To moment najpełniejszego spotkania człowieka z Bogiem. Podobnie jest w chwilach intymnego dialogu z Panem. Tu również nikt nie może nam towarzyszyć. Do sanktuarium naszego serca możemy zaprosić jedynie samego Boga.

Prośmy, abyśmy chcieli wejść w samotność naszego serca, byśmy się jej nie bali, ale przyjęli ją jako zaproszenie Pana do wejścia w intymne spotkanie, jako szansę na pogłębienie więzi z Nim, na pojednanie się z sobą. Zanim jednak nasza modlitwa stanie się łagodnym odpocznieniem, wielkim pocieszeniem, musi najpierw przejść przez okres zmagania, walki, trudu, ofiary. Stary człowiek w nas niełatwo rezygnuje z samowoli, by poddać się woli Pana. Medytowane słowo Boże będzie naszym drogowskazem, światłem, przewodnikiem w drodze na górę Pana.

2. Każdy z nas cierpi

Autor natchniony pisze, iż ktoś zmagał się z Jakubem „aż do wschodu jutrzenki, a widząc, że nie może go pokonać, dotknął jego stawu biodrowego i wywichnął Jakubowi ten staw podczas zmagania się z nim”. Doświadczenie duchowe wielu pokazuje, że sprzeciw i opory wobec Boga łatwiej zostają pokonane w chwilach cierpienia. Każdy z nas cierpi. Nie wszyscy oczywiście jednakowo cierpimy, nie ma jednak ludzi wolnych od doświadczenia bólu i udręki życia.

Niektórzy usiłują wprawdzie podchodzić do życia na wesoło, ale jest to możliwe tylko do pewnego momentu. Tam, gdzie człowiek za wszelką cenę ukrywa cierpienie, zwykle jest ono znacznie głębsze i bardziej rozległe. Święty Jan Paweł II stwierdza, że „cierpi naprawdę nie ten, kto cierpi, ale ten, kto nie wie, dlaczego cierpi”. Maska wesołości bywa niekiedy próbą ukrycia lęku przed cierpieniem i śmiercią.

Prośmy Pana, byśmy nie uciekali od cierpienia i nie udawali, że nic nas nie boli. Módlmy się także, byśmy kierowani lękiem przed wysiłkiem i cierpieniem, nie uciekali przed naszym życiem oraz przed tym wszystkim, co w nim wymagające i trudne. Módlmy się również, byśmy poczuli się odpowiedzialni za nasze życie – takie, jakie jest nam dane dzisiaj.

Możemy być pewni, że Pan poprzez medytację słowa Bożego odsłoni nam nasze bolące miejsca, nasze zwichnięte biodro. Kiedy bowiem bolesne doświadczenia życiowe nie są oddane Bogu, stają się źródłem zgorzknienia, buntu przeciwko sobie, bliźnim i Bogu. Tak jednak nie musi być. Najpierw trzeba nam uznać podstawową prawdę, że cierpienie jest częścią ludzkiego życia. Kiedy patrzymy naszym cierpieniom prosto w oczy, pełniej rozumiemy prawdę naszego życia. Prawda ta rodzi w nas pragnienie Boga. To właśnie dostrzegając słabości, cierpienia i ból, doświadczamy w sobie pragnienia Boga. To bardzo ludzka droga do Pana. Jezus mówi: „Nie potrzebują lekarza zdrowi, lecz ci, którzy się źle mają” (Mt 9,12).

Nie trzeba się wstydzić, że szukamy Boga, bo nie dajemy sobie rady z trudnym i pełnym bólu życiem. On czeka na nas tam, gdzie objawia się nasza wieloraka niemożność. Zmaganie się z własną słabością, kruchością i cierpieniem jest jednym z zasadniczych sposobów otwierania się na Boga i Jego miłość. Przysłowie „Jak trwoga, to do Boga” oddaje wielką prawdę o naszym życiu. Trzeba wyrzec się chorej szlachetności, która każe nam szukać Boga w sposób bezinteresowny i bez żadnej przyczyny.

Szukamy Boga, ponieważ bez Boga nie potrafimy nic dobrego uczynić; bez Niego nie potrafimy ani żyć, ani też umierać. Bez Boga nie potrafimy mądrze i z pożytkiem dla duszy cierpieć. Bez Jego miłosnej obecności każde cierpienie niszczy nas i naszych bliskich. Kiedy cierpienie zwichniętego stawu biodrowego dotknęło boleśnie Jakuba, wówczas spontanicznie się modlił, aby Jahwe został z nim do końca, tak jak do końca Bóg nas umiłował (por. J 13,1).

3. Puść mnie, bo już wschodzi zorza

„A wreszcie rzekł: «Puść mnie, bo już wschodzi zorza!»”. Kiedy robimy w naszym życiu miejsce Bogu, On przychodzi i prowadzi z nami dialog. Jednak w tym dialogu Stwórca zachowuje się nierzadko w sposób, który moglibyśmy po ludzku ocenić jako niekonsekwentny. Najpierw sam przychodzi, a później robi wrażenie, jakby chciał opuścić człowieka. Tajemnicza Istota mówi do Jakuba: „Puść mnie, bo już wschodzi zorza!”.

Jezus w swoich spotkaniach z ludźmi nierzadko zachowywał się podobnie. Klasycznym przykładem może być tu postawa Jezusa zmartwychwstałego wobec uczniów idących do Emaus. Chrystus sam, z własnej inicjatywy, dołącza do nich i zaprasza do szczerej rozmowy: „Cóż to za rozmowy prowadzicie z sobą w drodze?” (Łk 24,17). A kiedy nawiązał się serdeczny dialog, Jezus „okazywał, jakoby miał iść dalej” (Łk 24,28). Zmartwychwstały dołącza do uczniów z własnej inicjatywy, ale na koniec dnia robi wrażenie, jakby miał iść dalej. Ewangelista pisze, że uczniowie „przymusili Go” (Łk 24,29), żeby został z nimi.

W życiu duchowym człowiek najpierw sam robi przestrzeń dla Boga, a później Bóg robi przestrzeń dla człowieka. To przestrzeń ludzkiej wolności. Jeżeli ma dojść do głębokiego intymnego spotkania z Bogiem, musimy sami z całą wolnością i zaangażowaniem wejść w dialog ze Stwórcą: „Zostań z nami, gdyż ma się ku wieczorowi i dzień się już nachylił” (Łk 24,29). Jakub zaś powie stanowczo: „Nie puszczę cię, dopóki mi nie pobłogosławisz!” – to dwie modlitwy, które objawiają determinację szukających Boga: uczniów idących do Emaus i Jakuba. Objawiają one radykalizm wewnętrznego pragnienia.

Prośmy Boga o taką właśnie wewnętrzną determinację, dzięki której zaprosimy, wręcz „przymusimy” Boga, aby został z nami. On zostaje do końca z tymi, którzy Go szukają. Boga znajdują tylko ci, którzy Go głęboko i szczerze pragną. Aby móc Go znaleźć, trzeba Nim żyć.

W modlitwie wróćmy do naszej przeszłości i spróbujmy zobaczyć najpierw chwile, w których bardzo nam zależało na Panu Bogu. Chwile, w których „przymuszaliśmy” Go, aby zostawał z nami. Jeżeli jest w nas dzisiaj choćby najmniejsze pragnienie modlitwy, to właśnie dlatego, że takie chwile były już w naszym życiu. Byliśmy na miarę naszej kruchości Bogu wierni.

Z drugiej strony zobaczmy jednak także, jak bardzo byliśmy niekonsekwentni w naszych pragnieniach duchowych, w naszym szukaniu Stwórcy. Zauważmy, że brakowało nam nieraz wytrwałości i ewangelicznego radykalizmu. Zauważmy też naszą opieszałość w modlitwie, w skupieniu wewnętrznym, w korzystaniu z sakramentów świętych. I właśnie z powodu duchowego lenistwa nasze pragnienie Boga bywa jeszcze powierzchowne. Jeżeli w modlitwie brakuje konsekwencji i radykalizmu, brakuje także rozwoju i dojrzałości.

„Nie puszczę cię, dopóki mi nie pobłogosławisz” – módlmy się tą właśnie modlitwą Jakuba. Prośmy, aby wraz z naszym życiem modlitwą rósł także nasz duchowy radykalizm.

4. Jakie jest twoje imię?

Kiedy człowiek zadeklaruje swoje oddanie Bogu, wówczas On sam wkracza w jego życie w sposób bardzo zdecydowany. I tu właściwie zaczyna się tak naprawdę dialog Boga z człowiekiem: „Jakie masz imię? Kim ty jesteś?”. Człowiek winien wiedzieć, kim jest, jeżeli ma rozmawiać szczerze z Bogiem. Nie możesz rozmawiać ze Mną – zdaje się mówić Bóg do Jakuba – jeżeli nie znasz siebie. Dojrzały dialog osobowy wymaga świadomości obu stron. Im bardziej jesteśmy zagubieni, enigmatyczni dla siebie samych, tym bardziej też bywamy zamknięci na Boga i Jego słowo.

Początkiem prawdziwej modlitwy jest poznanie siebie. „Musimy wiedzieć, kim jesteśmy. Musimy dostrzec «jaśniej niż słońce», że wewnątrz siebie nie znajdziemy źródła dobra ani doskonałości. Musimy zrezygnować z wszelkich prób udawania przed Bogiem kogoś lepszego, niż jesteśmy w istocie, czy choćby zjednywania Go sobie. Musimy nauczyć się żyć z jak najgłębszym przekonaniem, że nie jesteśmy nawet nicością. Tylko wówczas Bóg może przetworzyć nas w coś prawdziwie pięknego” – pisze Simon Tugwell OP.

„Jakie masz imię?” – pyta Jakuba Anioł Jahwe. Ten odpowiada: Jakub. Imię Jakub etymologicznie znaczy „być oszustem”. Oszustwa Jakuba tak się zrosły z jego życiem, że stały się częścią jego imienia. Sam Ezaw mówi o swoim bracie: „Nie darmo dano mu imię Jakub! Dwukrotnie mnie już podszedł: pozbawił mnie mego przywileju pierworodztwa, a teraz odebrał za mnie błogosławieństwo” (Rdz 27,36). Kłamstwo i oszustwo tak się zrastają z człowiekiem, że stają się jego imieniem, jego życiem. Imię w sensie biblijnym to istota człowieka. Pytanie: „Jakie jest moje imię?” – w tym kontekście to dla nas pytanie: „Jakie są moje kłamstwa?”.

Prośmy, byśmy mieli odwagę wejść w nasze małe oszustwa i wielkie kłamstwa; wejść we wszystko, co zniekształca nasze życie, co fałszuje obraz Boga w nas, w nasze spojrzenie na zasadniczy cel i sens życia. Nasze życiowe kłamstwa wcielają się nieraz w nasze zachowania, postawy, upodobania, przywiązania, w określony styl życia, w codzienne życie rodzinne, wspólnotowe, społeczne, polityczne. Oto przykłady takich właśnie kłamstw wpisanych w cywilizacyjną i społeczną mentalność: „człowiek winien piąć się coraz wyżej po drabinie kariery; wszyscy powinni nas szanować; nikt nie powinien sprawiać nam przykrości; wszyscy powinni dobrze o nas mówić”.

W rozmowie z Bogiem zadajmy sobie pytania: Jakie są moje kłamstwa? W jaki sposób zniekształcają one obraz Boga we mnie? Jak deformują prawdziwe pojęcie celu i sensu życia? Duchowość chrześcijańska, życie Ewangelią wymaga od nas krytycznego myślenia, refleksji, szczerego rozeznania. Lustrem dla oceny naszego życia nie mogą być media, telewizja, reklamy, codzienna prasa, opinie środowiskowe, panujące mody.

Lustrem dla oceny naszego życia może być tylko słowo Boże. Zdemaskowanie naszych małych i wielkich kłamstw jest warunkiem odkrywania i wcielania w naszą codzienność prawego sumienia i czystości serca. Trzeba nam dobrze poznać nasze kłamstwa także dlatego, byśmy mogli się stawać przejrzystymi świadkami Jezusa dla innych. Jeżeli nie zdemaskujemy naszych kłamstw, wówczas nasze relacje z innymi będą zatrute nieprawdą, faryzeizmem. Usiłując pomagać ludziom w ich nawróceniu, będziemy ich moralizować, sądzić, obrażać, upokarzać, poniżać, jak czynili to faryzeusze.

5. Walczyłeś z Bogiem i zwyciężyłeś

„Odtąd nie będziesz się zwał Jakub, lecz Izrael, bo walczyłeś z Bogiem i z ludźmi, i zwyciężyłeś”. Nie będziesz kłamcą, ale będziesz Izraelem, będziesz moim dzieckiem, będziesz moim synem. Dlaczego nie będziesz kłamcą? Bo kłamstwa nie dają ci życia, w kłamstwie nie ma szczęścia. Kłamstwo wypływa z lęku o siebie i jest źródłem nienawiści. To właśnie kłamstwa Jakuba były źródłem wzajemnych nieporozumień między nim a jego bratem Ezawem. To kłamstwa są często przyczyną konfliktu z Bogiem i z sobą samym. Życie duchowe zaczyna się od przyznania się do kłamstwa, słabości, grzechu, po to, by przyjąć imię nadane nam przez Boga. Życie duchowe rozpoczyna się od nawrócenia.

Rozmawiajmy z Matką Najświętszą jako mistrzynią medytacji słowa Bożego. Prośmy Ją, aby nas prowadziła ku swojemu Synowi. Rozmawiajmy także z Jezusem, który wobec swojego Ojca był tylko Synem. Prośmy o wewnętrzne poznanie, co dla nas znaczy być dzieckiem Ojca, który jest w niebie. Rozmawiajmy z Bogiem Ojcem, prosząc Go, byśmy odkryli Jego Boską miłość. Ojcostwo jest rodzeniem, dawaniem życia z miłości. Prośmy Pana, byśmy zdemaskowali każdą formę zalęknienia przed Bogiem, które wypływa z naszego poczucia zagrożenia, z licznych ludzkich zranień, z chorego poczucia winy, z obawy przed śmiercią. Ponieważ czujemy się niekochani, odbieramy Boga jako zagrożenie. Zamykamy się na Niego, gdyż obawiamy się, że On może nas zranić tak, jak ranią nas bliźni. Prośmy, abyśmy umieli odczuć bezsens naszego bronienia się przed Bogiem, naszego uciekania przed Nim.

II. Mój obraz Boga

Miłowałem Izraela, gdy jeszcze był dzieckiem, i syna swego wezwałem z Egiptu. Im bardziej ich wzywałem, tym dalej odchodzili ode Mnie. […] A przecież Ja uczyłem chodzić Efraima, na swe ramiona ich brałem; oni zaś nie rozumieli, że troszczyłem się o nich. Pociągnąłem ich ludzkimi więzami, a były to więzy miłości. Byłem dla nich jak ten, co podnosi do swego policzka niemowlę – schyliłem się ku niemu i nakarmiłem go.

(Oz 11,1–4)

1. Bóg jest tajemnicą

Kim jest Bóg? Jaki jest Bóg? To pytania, które winny nieustannie powracać w naszej modlitwie, w całym naszym życiu duchowym. Do jakiego Boga się modlę? Przed jakim Bogiem staję? Znalezienie odpowiedzi na te pytania to jeden z zasadniczych celów medytacji słowa Bożego.

Zauważmy, że Bóg jest tajemnicą i nasze poznanie Go będzie zawsze częściowe. Najpierw będzie ono ograniczone przez nasz ludzki sposób pojmowania rzeczywistości. Człowiek – stworzenie nie może swoim umysłem i sercem w pełni ogarnąć Boga Stwórcy. „I cóż właściwie mówią ci wszyscy, którzy o Tobie mówić usiłują. Lecz biada, jeśli się o Tobie milczy! Choćby najwięcej wtedy mówił człowiek, niemową jest” – wyznaje św. Augustyn. Subiektywne przekonanie pewnych osób, że dobrze znają Boga, świadczy nie tyle o głębi ich życia duchowego, ile raczej o nieznajomości Boga. Bóg jest tajemnicą. Prawda ta winna ujawniać się w naszej codziennej modlitwie.

Pytajmy siebie: Na ile doświadczam Boga jako tajemnicy? Czy nie noszę w sobie jakiegoś powierzchownego przekonania, że poznanie Boga zależy przede wszystkim ode mnie: od mojego wysiłku, pracy, trudu, ofiary? Kiedy tajemnica Boga spowszednieje nam w naszej rzeczywistości życia, usiłujemy Nim manipulować, wykorzystywać Go dla naszych ludzkich zamiarów i celów. Doświadczenie tajemnicy Boga chroni nas przed próbami narzucania Panu Bogu naszej woli, naszego sposobu myślenia i działania.

Prośmy, byśmy dzięki modlitwie mogli doświadczyć głębiej, że Bóg jest tajemnicą, do której możemy mieć przystęp jedynie dzięki Jego łasce. Możemy trwać przed Bogiem, słuchać Jego słowa, odpowiadać na Jego miłość tylko dlatego, że On pierwszy wyszedł naprzeciw nam i pociągnął nas ku sobie. Możemy Go szukać, ponieważ On jako pierwszy nas znalazł.

2. Doświadczenie miłości ludzi i Boga

Jezus, nakazując nam wołać do Boga „Ojcze”, odwołuje się do naszego doświadczenia ludzkiej miłości. By objawić nam swoją Boską miłość, każe nam przywołać ludzką miłość: zwłaszcza miłość ojca, matki, rodzeństwa. Nasze pierwsze pojęcia o Bogu budowane są więc z naszego kruchego doświadczenia ludzkiej miłości. Bóg jest na tyle pokorny, że posługuje się niedoskonałą, a nieraz także poranioną miłością człowieka, aby przez nią objawić swoją odwieczną, nieskończoną Boską miłość. Stąd też w początkach naszego doświadczenia Boga zranienia w ludzkiej miłości mogą rzucać cień na Jego Boską miłość.

Chciejmy prosić o głęboką świadomość, że nasze doświadczenie Boga i Jego miłości, szczególnie w początkach życia duchowego, jest w jakiś sposób zależne od doświadczenia miłości ludzkiej. Poznanie ograniczeń w miłości naszych rodziców może więc nam pomóc odkryć zniekształcenia naszych więzi z Bogiem. Surowość ojca czy matki, ich oschłość lub też zaborczość emocjonalna mogą być źródłem naszych lęków wobec Boga. Jedną z zasadniczych pokus w doświadczeniu duchowym jest podejrzliwość, nieufność wobec Boga, która ma swój początek najczęściej w poranionych relacjach z najbliższymi, szczególnie zaś w relacjach z rodzicami.

Świadomi obecności Boga i Jego nieskończonej miłości pytajmy siebie: Czy miłość mojego ojca, mojej matki naprowadzała mnie na miłość Boga? Na ile ich miłość była podobna do miłości Boga Ojca? Co może przeszkadzać mi w relacji do Boga, kiedy próbuję miłość mojego ziemskiego ojca wykorzystać jako analogię miłości Boga? Na ile miłość mojej matki może stanowić dla mnie analogię miłości Boga?

Prośmy Boga, byśmy zobaczyli przepaść, jaka istnieje pomiędzy miłością ludzką, choćby najbardziej szlachetną, a nieskończoną, nieogarnioną miłością samego Boga.

3. Boga poznajemy jakby w zwierciadle

Świadomość, że miłość naszych rodziców jest krucha, nie oznacza bynajmniej całkowitego zakwestionowania jej. Widząc jej braki, należy ją docenić. Winniśmy być wdzięczni ojcu i matce za ich trud, ofiarność, poświęcenie i oddanie. Widzenie braków w miłości nie sprzeciwia się jej autentyczności. Miłość potrzebuje całej prawdy. Nie tylko prawdy o ludzkiej szlachetności, dobrej woli, trudzie, ofiarności, ale także prawdy o ludzkich ograniczeniach, słabościach, bezradności itp.

Aby móc w pełni doświadczyć miłości Boga, trzeba przekraczać ograniczenia miłości ludzkiej. Trzeba zobaczyć, że miłość ta jest nie tylko niewystarczająca, ale że nierzadko jest również raniąca. Dojrzewanie w miłości Boga domaga się przeprowadzenia rozgraniczenia pomiędzy biedną ludzką miłością, jakiej doświadczaliśmy, a bezwarunkową i nieskończoną miłością Boga, której jeszcze do końca nie znamy, choć głęboko jej pragniemy.

Bóg Objawienia okazuje się całkowicie inny od naszego subiektywnego doświadczenia. Moje doświadczenie Boga nie jest równoznaczne z pełnym poznaniem Boga. Bywa jedynie bladym odbiciem Jego Obrazu. Na ziemi wszyscy poznajemy Boga „jakby w zwierciadle” (2 Kor 3,18).

W tym kontekście pytajmy więc: Jaki jest mój obraz miłości Boga? Sięgajmy do całej historii swojego życia, aby pytać siebie: W jaki sposób doświadczałem Boga w najtrudniejszych momentach? Jak Go wówczas przeżywałem? Co wtedy o Nim myślałem? Jaki obraz Boga stawał mi przed oczami? Kim Bóg był wtedy dla mnie? W szukaniu odpowiedzi na te pytania ważne będą nasze pierwsze odczucia, pierwsze myśli. Jeżeli na przykład w momentach trudnych Bóg wydawał się nam nieobecny, obojętny, nieczuły, wówczas takie doświadczenie odsłania w nas zafałszowania Jego obrazu.

Odczucie Boga nie utożsamia się z samym Bogiem. Zniekształcony obraz Boga zniekształca także nasze przeżywanie Go. Jeżeli w momentach krytycznych Bóg nie jawi nam się jako troskliwy, czuwający, miłosierny, to znaczy, że przeżywamy Go w sposób niepełny. Zobaczmy, ile w naszych relacjach z Bogiem jest jeszcze lęku o siebie samych. Nieraz podświadomie boimy się, że Bóg czegoś nam odmówi, coś nam zabierze. Obawiamy się, że obciąży nas ponad nasze ludzkie siły i możliwości. Odczucia te wypływają ze zniekształconego obrazu Boga. Jeżeli mamy doświadczać w medytacji słowa Bożego Boga Jezusa Chrystusa, to musimy najpierw rozpoznać wszystkie ograniczenia, wszystkie zniekształcenia Jego obrazu w nas. Musimy zobaczyć, jak bardzo moje doświadczenie Boga jest jeszcze niepodobne do Boga prawdziwego.

Jedno z najgłębszych źródeł naszego bólu psychicznego, emocjonalnego i duchowego leży właśnie w zafałszowanym obrazie Boga. Głównie z tego wypływa świadomość własnego nieszczęścia, zagubienia i rozpaczy. Gdy nosimy w sobie fałszywy obraz Boga, wydaje się nam, że w życiu musimy sobie poradzić sami, że na wszystko musimy sobie zasłużyć. Doświadczenie izolacji i osamotnienia wynika z fałszywego obrazu Boga. Wydaje nam się, że On się nami nie interesuje.

4. Pokaż nam Ojca, a to nam wystarczy

Media są dzisiaj pełne roszczeniowego podejścia do życia: narzekania, rozżalenia, rozczarowania, pretensji. Cały ten medialny krzyk jest jednym wielkim wołaniem o miłość. Dzisiejszy człowiek zachowuje się jak małe dziecko, które, czując się niekochane, tupie, krzyczy, rzuca się, rozbija przedmioty, aby tylko zwrócić na siebie uwagę. Zobaczmy, jak często zachowywaliśmy się w taki właśnie sposób. Jak wiele w naszym postępowaniu jest takiego dziecięcego zwracania na siebie uwagi.

Nasze wygórowane ambicje mają zwykle jeden cel: pragną przyciągnąć uwagę i miłość naszych bliźnich. Podpowiadają nam zupełnie nieprawdziwie, że kiedy dokonamy w życiu czegoś wielkiego, genialnego, wówczas wszyscy będą nas bardzo kochać i podziwiać. U podłoża takich zachowań leży właśnie chory obraz Boga, zbudowany na przekonaniu, że na miłość trzeba sobie zasłużyć. U podłoża wszystkich naszych różnorakich chorób duchowych i emocjonalnych leży w jakiś sposób zafałszowany obraz Boga.

W medytacji słowa Bożego nie potrafilibyśmy niczego dobrego dokonać, gdybyśmy modlili się jedynie do „bożka” naszych pożądań, potrzeb, obowiązków i tego wszystkiego, co płynie z naszych różnorakich namiętności i uzależnień. Skuteczne rozwiązanie problemów naszego życia możemy znaleźć dopiero wówczas, kiedy będziemy modlić się do Boga prawdziwego, do Boga Jezusa Chrystusa, który dla nas stał się Człowiekiem, żył, pracował, głosił Dobrą Nowinę, umarł i zmartwychwstał dla naszego zbawienia. Stąd tak ważna jest nasza modlitwa o dogłębne poznanie Boga i Jego nieskończonej miłości.

Apostoł Filip ma rację, kiedy mówi do Jezusa: „Pokaż nam Ojca, a to nam wystarczy” (J 14,8). Poznanie prawdziwego oblicza Jezusa będzie jednoczesnym poznaniem Ojca, do którego Jezus nas prowadzi. Poznając zaś Ojca, poznamy także sposób wyjścia ze wszystkich naszych najbardziej zawikłanych ludzkich spraw. Prośmy więc, aby medytacja słowa Bożego przybliżyła nas do Boga i Jego miłości.

5. Moja fascynacja Bogiem

Kim jest Bóg? Czy to dla mnie ważne pytanie? Czy wzbudza moje osobiste zainteresowanie? Czy szukanie odpowiedzi na nie jest dla mnie fascynujące i ciekawe? Czy wiara, modlitwa, życie duchowe nie stały się dla mnie przykrym obowiązkiem? Gdyby moje doświadczenie wiary było dla mnie tylko obowiązkiem, wówczas trudno byłoby mi odkryć prawdziwy obraz Boga. Boga znajdują ci, którzy szukają Go całym swoim życiem. Odrzucenie zafałszowanego obrazu Boga w naszym życiu nie będzie aż tak trudne, jeżeli będzie w nas prawdziwa fascynacja Bogiem i Jego miłością. On sam doprowadzi nas bowiem do prawdy o swojej Boskiej miłości oraz do prawdy o naszej odpowiedzi na Jego miłość.

Aby móc odkryć prawdziwy obraz Boga, musimy zdemaskować fałszywe „obrazki o Nim” i zrezygnować z nich. Jezus napomina nas: Zaprawdę, powiadam wam: „Jeśli się nie odmienicie i nie staniecie jak dzieci, nie wejdziecie do królestwa niebieskiego” (Mt 18,3). Tymi słowami Chrystus zaprasza nas do zakwestionowania naszej „dorosłej”, skostniałej wiary, która przede wszystkim liczy na siebie i własny wysiłek. Aby móc odkryć prawdziwy obraz Boga, trzeba się stać na powrót dzieckiem. Odkrycie Boga wymaga odmiany naszego serca.

6. Miłowałem Izraela, gdy jeszcze był dzieckiem

Sięgnijmy teraz do słów proroka Ozeasza, aby zbliżyć się do odpowiedzi na pytania: Kim Bóg jest naprawdę? Jaki jest Jego prawdziwy obraz? Ważne jest, byśmy nie prowadzili jedynie intelektualnych rozważań, ale poddali się temu, co będzie się rodzić w nas pod wpływem słów proroka.

„Miłowałem Izraela, gdy jeszcze był dzieckiem, i syna swego wezwałem z Egiptu”. Bóg kocha nas „od dziecka”, od wieków, od zawsze. Bóg kocha nas miłością odwieczną. A mimo to w historii naszego życia było tyle niewrażliwości i obojętności na Boga i Jego miłość. Zobaczmy, jak często czuliśmy się niekochani przez Niego. Tę naszą niewrażliwość i obojętność wyznajmy jako ranę i grzech. Jeżeli nawet byliśmy zamknięci na miłość Boga, to jednak On nie przestawał nas kochać. Jego miłość nie jest uwarunkowana naszą wzajemnością. Miłość Boga nie zależy od odpowiedzi człowieka. „Miłowałem Izraela, gdy jeszcze był dzieckiem”. Byliśmy miłowani także wtedy, kiedy tej miłości nie rozumieliśmy czy nawet odrzucaliśmy ją.

„Im bardziej ich wzywałem, tym dalej odchodzili ode Mnie. […] A przecież Ja uczyłem chodzić Efraima, na swe ramiona ich brałem”. Odchodzenie od Boga było powodowane najczęściej naszymi namiętnościami i nieświadomością Jego nieskończonej miłości. Odchodziliśmy od Stwórcy, ponieważ czuliśmy się przez Niego sądzeni, śledzeni i odrzucani. Porzucaliśmy Jego drogi, ponieważ czuliśmy się niekochani. Świadomość, że jesteśmy niekochani lub mało kochani, każe nam lekceważyć Boga i Jego wolę.

Nieświadomość miłości Boga sprawia, że szukamy innych bogów, którzy – w naszej zafałszowanej świadomości – mogą nam ofiarować więcej szczęścia. Doświadczenie pokazuje jednak, że to, co jest bożkiem człowieka, staje się jednocześnie jego demonem. Źródłem naszego nieszczęścia są właśnie nasze bożki. „Nie będziesz miał cudzych bogów obok Mnie!” (Wj 20,3) – mówi Jahwe. Cudzy bogowie są bowiem źródłem naszego nieszczęścia, są naszym piekłem.

„A przecież Ja uczyłem chodzić Efraima, na swe ramiona ich brałem”. Chciejmy uświadomić sobie, że Bóg uczył nas całe nasze życie chodzić w promieniach swojej miłości. Jeżeli dzisiaj jest w nas choćby najmniejsze pragnienie Boga i pełnienia Jego woli, to właśnie dlatego, że byliśmy wcześniej uczniami Jego miłości. Prośmy, byśmy przeczuli prawdę, że Bóg prowadzi nas do swojej miłości poprzez wszystkie doświadczenia życiowe – także te najtrudniejsze. Nasza ślepota, zalęknienie, naiwność duchowa sprawiają jednak, że często tego nie widzimy.

„Pociągnąłem ich ludzkimi więzami, a były to więzy miłości. Byłem dla nich jak ten, co podnosi do swego policzka niemowlę – schyliłem się ku niemu i nakarmiłem go”. Zadajmy sobie zasadnicze pytania: Jakimi więzami jestem złączony z Bogiem? Co mnie z Nim łączy? Jaka jest rzeczywista treść moich więzów z Panem? Wszyscy co prawda jesteśmy związani z Bogiem i bardzo nam na Nim zależy. Gdybyśmy nie byli z Nim powiązani, nie byłoby w nas pragnienia modlitwy, pełnienia Jego woli i porządkowania naszego życia. Rodzi się jednak pytanie: Jakie więzy mnie z Nim łączą? Z Bogiem można być powiązanym nie tylko więzami miłości, ufności i oddania. Możemy być z Nim związani także lękiem o siebie, bezdusznym wykonywaniem obowiązków, poczuciem winy, obawą przed odrzuceniem itp. Z obawy o siebie możemy starać się być przed Bogiem bardzo poprawnymi, możemy spełniać pobożne praktyki, unikać okazji do grzechu.

Starszy syn z przypowieści o synu marnotrawnym bardzo skrupulatnie wykonywał wszystkie rozkazy ojca kierowany niewolniczą zależnością, a nie miłością. Będąc posłuszny ojcu we wszystkim, czuł się jednocześnie obcy i nieszczęśliwy w jego domu. Czuł się bardziej niewolnikiem niż kochanym i kochającym synem. Stwierdza: „Nie przekroczyłem nigdy twojego nakazu” (Łk 15,29), ale jednocześnie wiele było w nim gniewu w stosunku do brata, wiele pretensji do ojca oraz innych niezaspokojonych namiętności. Można być bardzo poprawnym zewnętrznie, a jednocześnie w sercu doświadczać głębokiego niezadowolenia z siebie, z bliźnich, z Boga.

Czy jestem zadowolony z mojego doświadczenia Boga: z mojego przeżywania Jego Osoby, Jego istoty, Jego miłości? To ważne pytanie na czas medytacji słowa Bożego. Ile w mojej więzi z Bogiem jest jeszcze zbytniej troski o siebie, lęku, chorego poczucia winy? Zobaczmy, jak wiele rzeczy robimy przede wszystkim z poczucia obowiązku.

Zanim będziemy prosić o pogłębienie i oczyszczenie naszych niedojrzałych więzi z Bogiem, chciejmy najpierw za nie podziękować. One są naszym darem i skarbem. Mimo wszystko jesteśmy z Bogiem związani. Tych niedojrzałych więzów nie trzeba nam więc lekceważyć i zrywać. Trzeba je docenić. Wszystkie więzy z Bogiem, także te naznaczone lękiem, poczuciem obowiązku i winy, trzeba przyjąć jako łaskę, na której możemy budować głębsze i mocniejsze więzi. Doceniając to wszystko, trzeba je jednocześnie oczyszczać, uszlachetniać, pogłębiać. Byłoby rzeczą niebezpieczną, gdybyśmy usiłowali najpierw zrywać nasze niedoskonałe więzy z Bogiem, aby następnie budować nowe. Bywa nieraz, że zachowujemy się wobec Boga jak niedojrzały i rozżalony nastolatek. Odkrywając ograniczoność miłości swoich rodziców, próbuje on od niej uciekać, zaprzeczać jej istnieniu, nieraz stara się ją nawet przekreślić. Ponieważ czuje się za mało kochany, ucieka z domu i tym samym pozbawia się jakiejkolwiek opieki i wsparcia.

„Byłem dla nich jak ten, co podnosi do swego policzka niemowlę – schyliłem się ku niemu i nakarmiłem je”. Chciejmy przez dłuższą chwilę kontemplować ten piękny obraz przedstawiony przez proroka Ozeasza. Na ile obraz Ozeasza przypomina mi obraz mojego ojca, mojej matki? Czy opisane doświadczenie jest mi bliskie? Czy bliskie jest mi doświadczenie Boga jako miłości? Boga, który pochyla się nad tym, co kruche, ułomne, niedoskonałe, grzeszne? Czy w momentach słabości czuję się przez Boga kochany, akceptowany, wspomagany, podniesiony? Czy może przeciwnie – czuję się najpierw karcony, upokarzany, poniżany?

W zakończeniu medytacji przeprowadźmy potrójną rozmowę. Najpierw rozmawiajmy z Matką Najświętszą. Prośmy Ją, aby Ona – Matka Pięknej Miłości – naprowadzała nas na nieskończoną miłość Boga, dzięki której Ona sama stała się Matką Syna Bożego. To miłość Boga do człowieka leży u źródeł Wcielenia. Rozmawiajmy także z Jezusem, prosząc Go, by nam objawiał Oblicze swojego Ojca. Módlmy się ze św. Filipem Apostołem: „Pokaż nam Ojca, a to nam wystarczy”. Prośmy, abyśmy przyjęli odpowiedź Jezusa: „Kto Mnie zobaczył, zobaczył także i Ojca” (J 14,9). Rozmawiajmy wreszcie z Bogiem Ojcem. Prośmy Go, aby udzielił nam światła Ducha Świętego, byśmy byli w stanie odróżnić miłość w porządku ludzkim od nieskończonej miłości Boga Ojca. Miłość ludzka jest tylko bladym odbiciem Jego bezwarunkowej miłości. Prośmy, aby Jego łaska pozwoliła nam przekroczyć ograniczenia w ludzkiej miłości, byśmy mogli czuć się kochani „aż do końca”.

III. Słuchaj, Izraelu!

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji

Spis treści:

Okładka

Strona tytułowa

Wprowadzenia do medytacji słowa Bożego

I. Walka Jakuba z aniołem

1. Został sam jeden

2. Każdy z nas cierpi

3. Puść mnie, bo już wschodzi zorza

4. Jakie jest twoje imię?

5. Walczyłeś z Bogiem i zwyciężyłeś

II. Mój obraz Boga

1. Bóg jest tajemnicą

2. Doświadczenie miłości ludzi i Boga

3. Boga poznajemy jakby w zwierciadle

4. Pokaż nam Ojca, a to nam wystarczy

5. Moja fascynacja Bogiem

6. Miłowałem Izraela, gdy jeszcze był dzieckiem

III. Słuchaj, Izraelu!

1. Pierwsze ze wszystkich przykazań

2. Bóg mówi, człowiek słucha

3. Pan Bóg jest nasz

4. Pan Bóg jest jedyny

5. Hierarchia wartości

IV. Będziesz miłował Pana, Boga swego

1. Miłowanie Boga

2. Integralność w miłości Boga

3. Tylko Bóg jest Bogiem

4. Bądźcie doskonali, jak Ojciec wasz niebieski

V. Będziesz miłował bliźniego swego

1. Bliźni konieczny do życia

2. Kto jest moim bliźnim?

3. Drugie przykazanie konsekwencją pierwszego

4. Wolność związana z miłością

5. Formy manipulacji w miłości

VI. Będziesz miłował siebie samego

1. Miłość siebie samego miarą miłości bliźniego

2. Akceptacja własnego życia

3. Przyjęcie swojego życia jako daru

4. Miłość siebie równa miłości bliźniego

5. Żyje we mnie Chrystus

6. Nie ma większego przykazania od tych dwóch

VII. Któż mnie wyzwoli z ciała, co wiedzie ku śmierci?

1. Gdy chcę czynić dobro, narzuca mi się zło

2. Chcę czynić dobro

3. Narzuca mi się zło

4. Nieszczęsny ja człowiek!

5. Ja jestem prawdziwą drogą do życia

VIII. Fascynacja grzechem

1. Dążenia szatana

2. Dialog ze złem pierwszą przyczyną grzechu

3. Szatan oskarżycielem

4. Bezradność człowieka w pokusie

5. Zerwała zatem owoc i dała swemu mężowi

6. Boże, rozjaśnij ciemności mego serca

IX. Rozczarowanie grzechem

1. Głębia przyzywa głębię hukiem Twych potoków

2. Skryli się przed Panem Bogiem

3. Dlaczego twarz twoja jest ponura?

4. Bóg nie zostawia człowieka w jego grzechu

5. Rozmowa z Jezusem ukrzyżowanym

X. Zgrzeszyłem wobec Pana

1. Puste serce miejscem ludzkiego grzechu

2. Grzech rodzi grzech

3. Postępek Dawida nie podobał się Panu

4. Misja proroka Natana

5. Czemu zlekceważyłeś słowo Pana?

6. W Jego ranach jest nasze uzdrowienie

XI. Jak wielkie jest miłosierdzie Pańskie!

1. Zobaczyć wszystkie swoje grzechy

2. Ważyć ciężkość swoich grzechów

3. Kimże jestem w porównaniu ze wszystkimi ludźmi?

4. Kim jest Bóg, przeciwko któremu grzeszymy?

5. Okrzyk pełen zdziwienia i wielkiej miłości

XII. Ojciec wzruszył się głęboko

1. Przejście od grzechu do miłosierdzia

2. A gdy syn był jeszcze daleko…

3. Ujrzał go jego ojciec i wzruszył się głęboko

4. Wybiegł naprzeciw niego

5. Rzucił mu się na szyję

6. Bezinteresowność serca

7. Miłość winno się zakładać więcej na czynach

8. Dwie ręce miłosiernego ojca

XIII. Dwaj bracia w jednym domu ojca

1. Moje dziecko, ty zawsze jesteś ze mną

2. Wszystko, co moje, do ciebie należy

3. Czy jestem zadowolony z mojego doświadczenia Boga?

4. Wzajemna miłość braci

5. Będziemy ucztować i bawić się

XIV.Wielkie zaufanie Abrahama

1. W Chrystusie Bóg pojednał ze sobą świat

2. Nieoczekiwane interwencje Boga

3. Rzekł do niego: Abrahamie!

4. Abraham przyjacielem Boga

5. Dni oczyszczenia wiary Abrahama

6. Potem wrócimy do was

XV. Będę ci błogosławił

1. Ojcze mój!

2. Sięgnął po nóż, aby zabić syna

3. Nie podnoś ręki na chłopca!

4. Na wzgórzu Pan się ukazuje

5. Jezus spełnieniem obietnicy

Rozważania

XVI. Świat ludzkich uczuć

1. Porządkować świat ludzkich uczuć

2. Ludzka skłonność do zakłamania

3. Czym są nasze uczucia?

4. Skąd biorą się nasze uczucia?

5. Jak pracować nad naszymi uczuciami?

6. Ocena moralna naszych uczuć

XVII. Miejcie te same uczucia co Jezus

1. Opór wewnętrzny

2. Potrzeba wypowiadania naszych uczuć

3. Trud wypowiadania uczuć

4. Nie otrzymaliście ducha niewoli

5. Żywić w sobie uczucia, jakie były w Jezusie

XVIII. Ludzka seksualność – dar i zadanie

1. Bóg wszystko uczynił bardzo dobre

2. Integralność ludzkiej osoby

3. Niebezpieczeństwo redukcjonizmu w spojrzeniu na człowieka

4. Dojrzałość ludzkiej miłości

5. Przyjąć swoją tożsamość

6. Szacunek dla ludzkiej godności

7. Potrzeba pomocy

8. Wierne dążenie do czystej miłości

XIX. Nasze lęki i ich konsekwencje

1. W miłości nie ma lęku

2. Czym jest lęk?

3. Nieświadoma obrona przed lękami

Racjonalizacja

Zaprzeczanie

Odurzanie

Unikanie sytuacji budzących lęk

4. Konsekwencje lęku

Nieustanne zmęczenie i wyczerpanie nerwowe

Zakłócenie w myśleniu i działaniu

Brak spontaniczności

Nie chować głowy w piasek

5. Pozostań ze mną, Panie!

XX. Z Jezusem stawiamy czoła lękom

1. Historia moich lęków

2. Jak zmagać się z lękami?

3. Człowiek musi rosnąć w chwilach lęku

4. Kto przebywa w pieczy Najwyższego

5. On dźwiga wszystkie nasze lęki

6. Pan nie gardzi tymi, którzy do niego wołają

XXI. Odmienne działanie ducha dobrego i ducha złego

1. Walka szatana z człowiekiem

2. Działanie duchów w człowieku żyjącym w grzechu

Metoda działania złego ducha

Metoda działania dobrego ducha

3. Działanie duchów w człowieku szukającym Boga

Metoda działania złego ducha

Metoda działania dobrego ducha

XXII. O duchowym pocieszeniu

1. Istota duchowego pocieszenia

Miłość Boga i wolność wobec stworzeń

Łzy z miłości do Pana i żalu za grzechy

Pomnożenie nadziei, wiary, miłości i wszelkiej radości

2. Jak SIĘ Zachować W stanie pocieszenia duchowego?

XXIII. O duchowym strapieniu

1. Czym jest strapienie duchowe?

2. Wewnętrzne rozdarcie w strapieniu duchowym

3. Niebezpieczeństwa stanu strapienia

4. Jak się zachować w strapieniu duchowym?

Nie dokonywać żadnej zmiany

Usilnie zmieniać samego siebie

Stawiać opór pokusom nieprzyjaciela

Strapienie duchowe szkołą cierpliwości ducha

XXIV. Przyczyny strapienia duchowego

1. Niedbałość w ćwiczeniach duchowych

2. Pan poddaje nas próbie

3. Bóg objawia nam, że wszystko jest jego łaską

4. Moje doświadczenie strapienia duchowego

XXV. Taktyka działania złego ducha

1. Nieprzyjaciel podobny do kobiety

2. Nieprzyjaciel zachowuje się jak uwodziciel

3. Nieprzyjaciel zachowuje się jak wódz na wojnie

XXVI. Sakrament pojednania

1. Czym jest sakrament pojednania?

2. Podejście prawne do spowiedzi

3. Podejście osobowe do spowiedzi

4. Podejście prawne a podejście osobowe do spowiedzi

5. Kapłan znakiem miłosierdzia Bożego

6. Żal Judaszowy a żal Piotrowy

7. Kryteria odróżnienia żalu Piotra od żalu Judasza

Akceptacja grzechu i przyznanie się do niego

Wyzwolenie z lęku przed Bogiem

Doświadczenie nadziei i otwarcie się na miłość

Osobowa więź z Bogiem

8. Moje doświadczenie spowiedzi

XXVII.Rachunek sumienia przed spowiedzią

1. Czym jest rachunek sumienia?

2. Modlitwa związana z bólem

3. Propozycja rachunku sumienia

4. Dziękczynienie za otrzymane łaski

5. Wyznanie grzechów

Będziesz miłował Pana, Boga swego

a) Grzech pychy

b) Zniechęcenie i smutek

c) Lęk o siebie

d) Moje zaangażowanie w życie wspólnoty Kościoła

Będziesz miłował swego bliźniego

a) Moja postawa wobec bliźnich

b) Moja rodzina, wspólnota, miejsce pracy

c) Miłosierdzie wobec osób potrzebujących i ubogich

d) Przebaczenie i pojednanie z bliźnimi

e) Wszyscy potrzebujemy przebaczenia

Będziesz miłował siebie samego

6. Żal za grzechy i powierzenie się Bogu

7. Postanowienie poprawy

© Wydawnictwo WAM, 2025

Wydanie drugie, poprawione

Na podstawie

Józef Augustyn SJ, Adamie, gdzie jesteś? Rozważania rekolekcyjne oparte na pierwszym tygodniu „Ćwiczeń duchownych” św. Ignacego Loyoli, Wydawnictwo M, Kraków 2001

Opieka redakcyjna: Katarzyna Stokłosa

Redakcja: Roman Małecki

Korekta: Arkadiusz Ziernicki

Projekt okładki: Tetiana Leonova / Studio INIGO

Zdjęcie na okładce: Fragment fresku Stworzenie Adama Michała Anioła,

Kaplica Sykstyńska, Watykan

Cytaty z Pisma Świętego podajemy za Biblią Tysiąclecia, wyd. 4, Pallottinum, Poznań 2003; cytaty z Ćwiczeń duchowych św. Ignacego Loyoli w tłumaczeniu Mieczysława Bednarza SJ podajemy za: Św. Ignacy Loyola, Pisma, red. W. Królikowski, Wydawnictwo WAM, Kraków 2022, s. 181–301 (w skrócie: ĆD).

ISBN 978-83-277-4406-7

NIHIL OBSTAT

Przełożony Prowincji Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego,

ks. Wojciech Ziółek SJ, prowincjał, Kraków, 6 grudnia 2011 r., l.dz. 349/2011.

WYDAWNICTWO WAM

ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków

tel. 12 62 93 200

e-mail: wam@wydawnictwowam.pl

DZIAŁ HANDLOWY

tel. 12 62 93 254-255

e-mail: handel@wydawnictwomando.pl

KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA

tel. 12 62 93 260 • fax 12 629 34 96

www.wydawnictwowam.pl

Opracowanie ebooka:
Katarzyna Rek