Książkę tę poświęcam pamięci mojej Mamy, która zachęcała mnie do pisania i gorąco prosiła o wstawiennictwo u Pana Boga św. Andrzeja Bobolę 16 maja 2002 roku, kiedy został ogłoszony Patronem Polski.

© Wydawnictwo WAM, 2017

© Elżbieta Polak

Encyklika Piusa XII Invicti athletae Christi

© LIBRERIA EDITRICE VATICANA

Konsultacja merytoryczna: Aleksander Jacyniak SJ

Opieka redakcyjna: Klaudia Adamus

Redakcja: Katarzyna Stokłosa

Korekta: Dariusz Godoś

Projekt okładki: Andrzej Sochacki

Autorzy zdjęć:

s. 18 i 183 – Grzegorz Sochacki SJ

s. 239 i 269 – Mariusz Han SJ

Skład: Edycja

na podstawie projektu Krzysztofa Błażejczyka

Przygotowanie wydania elektronicznego

Michał Nakoneczny / 88em.eu

Cytaty z Pisma Świętego według Biblii Jerozolimskiej, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2006.

NIHIL OBSTAT

Prowincja Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego

ks. Jakub Kołacz SJ, prowincjał, Kraków, 9 czerwca 2017 r., l.dz. 171/2017

ISBN 978-83-277-0739-0 (ePub)

978-83-277-0740-6 (Mobi)

WYDAWNICTWO WAM

ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków

tel. 12 62 93 200 • faks 12 42 95 003

e-mail: wam@wydawnictwowam.pl

www.wydawnictwowam.pl

DZIAŁ HANDLOWY

tel. 12 62 93 254-256 • faks 12 62 93 496

e-mail: handel@wydawnictwowam.pl

KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA

tel. 12 62 p93 260

e-mail: zamowienia@wydawnictwowam.pl

e.wydawnictwowam.pl

Słowo na początek
Święty Andrzej Bobola w moim życiu

Do momentu mojego przybycia do Sanktuarium św. Andrzeja Boboli w Warszawie, gdzie jesienią 2006 roku posłał mnie przełożony Prowincji Wielkopolsko-Mazowieckiej Towarzystwa Jezusowego (jezuitów), św. Andrzej Bobola był dla mnie jednym z bardzo wielu świętych i błogosławionych, o których pamiętałem co najwyżej w dniu ich liturgicznego wspomnienia. Posługując na przykład przez kilkanaście lat w Kaliszu, z różnych racji o wiele częściej zajmowałem się św. Józefem, który jest moim patronem z bierzmowania. Sytuacja zaczęła się zmieniać, gdy po przybyciu do kolegium jezuitów przy ul. Rakowieckiej na warszawskim Mokotowie przełożony naszej prowincji zakonnej poprosił mnie, bym przynajmniej trochę zaangażował się w sprawy związane z kultem św. Andrzeja z racji jubileuszy 350-lecia jego męczeńskiej śmierci oraz 50-lecia ogłoszenia poświęconej mu encykliki papieża Piusa XII, które przypadały w 2007 roku.

Jedną ze spraw, w które miałem się włączyć, była próba przybliżenia tej postaci w różnych mediach. Dzięki dobrym relacjom z redakcją „Miejsc Świętych” udało mi się nakłonić ją, by numer tego miesięcznika na maj 2007 roku był poświęcony św. Andrzejowi Boboli i Matce Bożej Trybunalskiej, której pierwsza rocznica koronacji akurat wtedy przypadała. Żyłem jednak w błogiej nieświadomości, z jak dużym wyprzedzeniem redakcja powinna mieć zgromadzony materiał, bo wiadomo – jest to pismo kolorowe, tworzone bez wielkich nakładów finansowych, stąd wiele rzeczy przygotowywanych było na kilka miesięcy przed ukazaniem się pisma. Trzeba więc było w trybie pilnym zebrać i przesłać materiały. Pewnego dnia zakomunikowano mi, że do północy mam dostarczyć w wersji spisanej polski tekst encykliki papieża Piusa XII o św. Andrzeju lub przynajmniej obszerne jej fragmenty, które miały zostać opublikowane w tym miesięczniku. Pomyślałem sobie, że przeczytam spokojnie wieczorem cały tekst, który nie jest długi i który miałem w maszynopisie, zeskanuję i prześlę do redakcji. Gdy jednak przystąpiłem do lektury, zaczęło mnie przy niej skręcać: jakieś zawiłe tłumaczenie, barokowe zdania, których końca nie widać… kiedy dochodziło się do końca zdania, już zapominało się, co było na początku. Pomyślałem: „Kto zechce dziś czytać taki tekst… ale cóż, nie mam innego wyjścia – w ciągu kilku godzin nie poprawię tekstu, nie mam też do tego prawa”. Nie wiedziałem również, czy istnieje jakieś inne tłumaczenie tej encykliki. Nie posiadałem jej oryginalnej wersji.

Wyszedłem na korytarz naszego domu zakonnego, by trochę pospacerować i podumać, co tu zrobić, i akurat wtedy wyszedł ze swego pokoju jeden z mych starszych współbraci zakonnych, który w latach 80. XX wieku pełnił funkcję przełożonego prowincjalnego, o. Zygmunt Perz SJ. Zaprosił mnie do siebie, mówiąc, że ma dla mnie różne materiały związane ze św. Andrzejem. Pierwsza publikacja, którą wziąłem do ręki w jego pokoju, otworzyła mi się dosłownie na początku papieskiej encykliki. Było to zupełnie inne, bardziej współczesne tłumaczenie, wydane w Londynie; zdania krótkie, proste, klarowne. Wtedy już zaczynałem widzieć, jak bardzo szybki i konkretny w pomocy jest św. Andrzej Bobola.

Uradowany wróciłem do swojego pokoju i zabrałem się za skanowanie tekstu, który przed chwilą otrzymałem. Posiadałem wtedy skaner dość leciwy, który funkcjonował powoli, ale sprawnie. Gdy jednak zacząłem skanować, na ekranie komputera wyświetliła się informacja po angielsku: „Całkowita awaria skanera”. Wyłączyłem więc urządzenie, włączyłem ponownie, ale na ekranie znowu pojawiła się ta sama informacja. Jeszcze raz wyłączyłem i włączyłem. Sytuacja się powtórzyła. Położyłem wtedy rękę na skanerze i powiedziałem: „Święty Andrzeju, to ostatecznie też i twoja sprawa, to musi zadziałać”. I wtedy, o dziwo, skaner ruszył. Z radością zacząłem krzątać się po pokoju, świadomy, że skanowanie jednej strony trwa kilka minut. Gdy jednak to uczyniłem, skaner ponownie przestał działać. Ponownie usiadłem i, kładąc na nim rękę, kontynuowałem modlitwę i… skaner ponownie zaczął funkcjonować. Wtedy zrozumiałem bardzo prostą rzecz: św. Andrzej będzie działał, ale z naszej strony nie może zabraknąć szczerego zaangażowania modlitewnego.

Innym zadaniem, którego się wówczas podjąłem, było tworzenie Muzeum św. Andrzeja w sanktuarium na warszawskim Mokotowie, gdzie spoczywają jego relikwie – nierozłożone ciało Męczennika. W tym celu przeglądałem różne zakamarki oraz archiwum tego sanktuarium. Trafiłem tam m.in. na korespondencję z początku lat 90. XX wieku z informacją o starym i bardzo zniszczonym obrazie olejnym przedstawiającym św. Andrzeja, który posiadała pewna rodzina na Śląsku. Z treści listu wynikało, że rodzina ta byłaby skora przekazać obraz do świątyni, w której jest czczony św. Andrzej. Gdy udało mi się nawiązać kontakt, dowiedziałem się – a był to początek 2007 roku – że rodzina ta w dalszym ciągu jest w posiadaniu tego obrazu. Odwiedziłem ją, zobaczyłem portret, który był bardzo poważnie zniszczony, w niektórych miejscach całkowicie pozbawiony warstwy malarskiej, i dodatkowo nosił na sobie ślady niewłaściwych ingerencji dokonanych przez kogoś, kto przeprowadzał jego amatorską, daleką od fachowej, konserwację. Zakładaliśmy, że obraz powstał po beatyfikacji Świętego, której dokonał papież Pius IX w watykańskiej bazylice św. Piotra w 1853 roku. Taki bowiem napis znajdował się u dołu obrazu.

Gdy Sanktuarium św. Andrzeja Boboli stało się właścicielem tego portretu, zacząłem poszukiwać kogoś, kto dokonałby jego fachowej renowacji konserwatorskiej. Oczywiście kosztorysy dołączane do przedstawianych mi ofert nie rozpieszczały. Każdy z nich opiewał na sumę powyżej 5000 złotych. Gdy zastanawiałem się, którą ofertę wybrać, zgłosiła się do mnie pani Magdalena Rojkowska, mówiąc, że chciałaby uczynić coś dla św. Andrzeja Boboli. Gdy zapytałem ją, jakie ma kwalifikacje i co mogłaby robić, odpowiedziała, że jest konserwatorem dzieł sztuki ze specjalizacją w zakresie konserwacji obrazu olejnego, że skończyła studia konserwatorskie w latach 70. XX wieku. Potem przedstawiła swój dotychczasowy dorobek w tej dziedzinie. Pokazałem jej obraz św. Andrzeja. Stwierdziła, że jest bardzo zniszczony i że metody, którymi starano się dokonać jego konserwacji, były całkowicie amatorskie i niewłaściwe. Zadeklarowała jednak, że podejmie się jego renowacji. Ustaliliśmy, że dokładnie podliczy, ile będą kosztowały wszystkie materiały niezbędne do konserwacji, łącznie z dokumentacją fotograficzną, i że te koszty pokryjemy my jako Sanktuarium św. Andrzeja Boboli w Warszawie. Natomiast cała jej robocizna będzie darem dla Świętego. Dokonała bardzo skrupulatnych obliczeń kosztów wszystkich materiałów. Całościowa suma opiewała na kwotę niespełna 1500 złotych. Wkrótce po tym, jak otrzymałem wykaz kosztów, zgłosił się do mnie pan Witold, członek jednej ze wspólnot, za które wówczas byłem odpowiedzialny, i ofiarował mi 1500 złotych, mówiąc: „To jest mój dar dla św. Andrzeja Boboli, a ojciec będzie wiedział, na co te pieniądze przeznaczyć”. I tak oto sam Święty przez jednego ze swoich czcicieli zatroszczył się o niezbędne fundusze na renowację tego obrazu.

Taki obrót sprawy doprowadził mnie do przekonania, że musi to być obraz, na którym zależy samemu św. Andrzejowi. Śledziłem więc kolejne kroki podejmowane przy jego konserwacji. Gdy usunięto płótno, na które zostało zdublowane pierwotne, ręcznie tkane juto-konopne płótno, na którym namalowany został obraz, na odwrocie oryginalnego płótna ujrzeliśmy napis: „Renovata 1855”. Była to informacja, że już w 1855 roku dokonano renowacji konserwatorskiej i wtedy pierwotny napis, umieszczony u dołu obrazu, został zamalowany i na nim umieszczono nowy. Renowację obrazu przeprowadza się zasadniczo po przynajmniej kilkudziesięciu latach od jego namalowania. Zrozumieliśmy więc, że portret musiał być znacznie starszy. Pobrano fragment jednego włókna pierwotnej tkaniny, na której namalowany został obraz, w celu ustalenia czasu jej powstania. Zbadano też farby. Okazało się, że płótno pochodzi z drugiej połowy XVII wieku, a więc z czasów zbliżonych do daty śmierci Świętego, a farby były kładzione na samym początku XVIII wieku. Prawdopodobnie obraz był namalowany tuż po odnalezieniu trumny z ciałem Świętego w kwietniu 1702 roku. Być może wykonał go ktoś, wpatrując się w wygląd św. Andrzeja w czasie, w którym jego ciało nie było jeszcze pozbawione płynów. Niewykluczone, że jest to pierwszy, najstarszy olejny obraz tego Świętego i dlatego tak bardzo jemu samemu zależało na tym, by przywrócono mu pierwotne piękno. Pani Magdalena Rojkowska w trakcie renowacji tego portretu ucierpiała bardzo w wypadku drogowym, w którym potrącił ją policyjny samochód. Ona też zawdzięcza Boboli powrót do zdrowia po wypadku, który mógł się skończyć dla niej tragicznie. Więcej napisała sama w opublikowanym w tej książce świadectwie.

Nie jest to oczywiście jedyny przypadek uzdrowienia czy powrotu do pełni zdrowia za przyczyną św. Andrzeja, z którym spotkałem się w tym czasie. Było ich co najmniej kilka. Niektóre spośród mi znanych spisane są na kartach tej książki w formie pięknych, osobistych świadectw. Wspomnę tu o jeszcze jednym. Swego czasu skontaktowała się ze mną pani z Białegostoku, która kilkakrotnie przyjeżdżała na rekolekcje ignacjańskie i sesje o ikonie, prowadzone przeze mnie w Domu Formacji Duchowej w Kaliszu. Zakomunikowała, że po bardzo długich, trwających miesiącami badaniach, gdy odczuwała, że z jej organizmem dzieje się coś niewłaściwego, wykryto u niej nowotwór (szpiczak mnogi) w zaawansowanym już stadium. Zapytała, któremu świętemu ma polecić tę dramatyczną sprawę. Odpowiedziałem, że oczywiście św. Andrzejowi Boboli, zaznaczając przy tym, że nie jest on całkowicie bezinteresowny. Trzeba mu coś dać, ale on uprosi u Boga dużo więcej. To coś może być związane z rozwojem jego kultu. Zaproponowałem, że skoro jej brat jest księdzem budującym kościół na Ursynowie w Warszawie, to może mogłaby postarać się o coś związanego ze św. Andrzejem do tego kościoła albo na przykład o obraz Świętego dla Wyższego Seminarium Duchownego w Białymstoku, w którym ojcem duchownym był wówczas nasz wspólny znajomy. Archidiecezja białostocka to „córka” archidiecezji wileńskiej, a w Wilnie św. Andrzej rozpoczął życie zakonne. Tam też studiował filozofię i teologię, otrzymał święcenia kapłańskie, złożył swe pierwsze śluby zakonne i uroczystą profesję czterech ślubów zakonnych oraz najdłużej apostołował.

Moja rozmówczyni zdecydowała się na obraz dla seminarium w Białymstoku. Nie zaniedbywała oczywiście wszystkich procedur medycznych, które są stosowane przy tego typu nowotworze. Zadzwoniła do mnie któregoś dnia, informując, że wkrótce przyjedzie do Warszawy, by sfinalizować z jednym z naszych braci zakonnych, br. Podsiadłym SJ, kwestię namalowania tego obrazu. Portret ten od kilku lat jest już w białostockim seminarium, a jego ofiarodawczyni idzie przez życie ze świadomością doświadczania orędownictwa świętych, w tym św. Andrzeja, choć ten święty uczy ją, jak wielką wartość ma droga współuczestnictwa w cierpieniu i męce naszego Pana Jezusa Chrystusa, którą ta pani nadal – i to z wielkim Bożym optymizmem – kroczy.

I na koniec jeszcze jedno świadectwo dotyczące tego, jak św. Andrzej troszczy się o nawet bardzo przyziemne sprawy swoich czcicieli. Jakiś czas temu byłem na Białorusi. Natknąłem się wówczas na jeden z numerów wydawanego tam wtedy miesięcznika „Dialog”, w którym opublikowano m.in. tekst Św. Andrzej Bobola na mojej ścieżce autorstwa znanego mi od 1990 roku ks. Józefa Dziekońskiego. Po przeczytaniu tego tekstu postanowiłem odwiedzić go osobiście i podziękować za jego oddanie św. Andrzejowi i za piękne świadectwo spisane na kartach czasopisma. Powitał mnie słowami: „Ojcze, znalazłem w świątyni, w której posługuję [kościół, w którym był wtedy proboszczem], relikwie św. Andrzeja Boboli, które musiały tam trafić jeszcze przed II wojną światową”. Ucałowaliśmy je, obejrzałem świątynię, obraz i figurę św. Andrzeja, które w niej się znajdują. Trochę porozmawialiśmy. Niestety nie miał za dużo czasu, gdyż musiał jechać na pogrzeb. Poprosiłem go o adres, bym mógł mu podesłać materiały o św. Andrzeju i o rozwoju jego kultu.

Kilka dni po moim powrocie z Białorusi pan Witold, który ofiarował 1500 złotych na renowację konserwatorską obrazu św. Andrzeja Boboli, poprosił mnie o spotkanie. Powiedział: „Usiądziemy sobie w cukierence przy warszawskim sanktuarium św. Andrzeja i porozmawiamy”. Miał do omówienia kilka spraw istotnych od strony duchowej. Został bowiem wówczas zwolniony z pracy w jednej z francuskich korporacji ze względu na swoją postawę obrony wartości chrześcijańskich, która nie podobała się jego francuskim pracodawcom. Umówiliśmy się na popołudnie pewnego dnia. Gdy weszliśmy do cukierenki, okazało się, że jest tam bardzo tłoczno i gwarno. Zaproponowałem więc: „Kupimy po ciastku i pójdziemy do mojego pokoju”. Gdy przyszło do wybierania ciastek, powiedział kelnerce: „Weźmiemy to ciastko i to, i jeszcze to; to ciastko też wygląda bardzo atrakcyjnie” i tak dalej. Gdy protestowałem, mówiąc, że przecież nie zjemy tego wszystkiego, odpowiedział: „Spokojnie, poradzimy sobie z tym”. W trakcie naszej rozmowy, podczas której opowiedziałem mu m.in. o ks. Dziekońskim, zjedliśmy, co było do przewidzenia, skromną porcję tych ciastek. Zaproponowałem, by choć część pozostałych wziął sobie do domu. Zdecydowanie odmówił. Wkrótce potem, tego samego dnia, zadzwonił do mnie zupełnie nieoczekiwanie i znienacka ks. Dziekoński, informując, że jest w zakrystii naszego sanktuarium. Dołączył się do mszy świętej o godzinie 19 i chciałby spotkać się ze mną na piętnaście minut. Pokazałem mu muzeum, zaprosiłem do pokoju i zapytałem, czy nie wypiłby herbaty. Powiedział, że bardzo chętnie. Zapytałem: „A może jakieś ciasteczko?”. Na to on, że jak najbardziej, bo od rana nic nie jadł. Zapytałem: „To może jakąś skromną kolacyjkę? W naszej jadalni zakonnej na pewno zostało coś jeszcze po kolacji”. Na to on, że nie ma takiej potrzeby, bo on bardzo lubi ciastka, których tak bardzo mu brakuje na Białorusi. I tak św. Andrzej Bobola przez gorliwość jednego ze swych czcicieli nakarmił innego swego czciciela tym, co on lubił.

Książka, którą oddajemy do Waszych rąk, zawiera bardzo skromny, wycinkowy zapis świadczący o tym, jak wielki Patron naszej Ojczyzny spieszy z pomocą bardzo wielu ludziom proszącym go o wstawiennictwo i wyprasza dla nich u Boga potrzebne dary. Zdaje się on posiadać wyjątkową możliwość tego niezwykłego orędownictwa przed Bogiem. Niech lektura treści zebranych na kartach tej książki stanie się także dla nas zachętą do duchowego przybliżenia się do tego wyjątkowego polskiego świętego. Niech prowadzi do takiej więzi z nim, dzięki której także i my doświadczymy pośród horyzontu obcowania świętych działania św. Andrzeja Boboli, spieszącego nam z pomocą w tych sprawach, które są zgodne z Bożą wolą.

o. Aleksander Jacyniak SJ

>

Obraz namalowany przez Jadwigę Rymarównę w latach 30. XX wieku.
Znajduje się w Muzeum św. Andrzeja Boboli w Warszawie.

Ja, Andrzej Bobola, ślubuję i przyrzekam Bogu wszechmogącemu wobec Jego Matki Dziewicy i całego dworu niebieskiego, wszystkich tu obecnych oraz tobie, Wielebnemu Ojcu Janowi Jamiołkowskiemu w zastępstwie Przełożonego Generała Towarzystwa Jezusowego wraz z jego następcami, rolę Boga spełniającemu, dozgonne ubóstwo, czystość i posłuszeństwo oraz zgodnie z nim szczególną troskę o wychowanie dzieci według sposobu postępowania określonego w Liście Apostolskim dotyczącym Towarzystwa Jezusowego i w jego Konstytucjach. Ponadto przyrzekam specjalne posłuszeństwo Najwyższemu Biskupowi w sprawie misji, jak to jest zapisane w tymże Liście Apostolskim i w Konstytucjach.

Wilno, 2 czerwca 1630 roku w kościele św. Kazimierza wyznawcy przy domu profesów Towarzystwa Jezusowego

Andrzej Bobola,

ręką własną

Przetłumaczył o. Stanisław Ziemiański SJ

Rękopis profesji znajduje się w archiwum Kolegium Ojców Jezuitów w Starej Wsi