© Wydawnictwo WAM, 2017

Opieka redakcyjna: Klaudia Adamus

Redakcja: Agnieszka Caba

Korekta: Dariusz Godoś

Projekt okładki: Andrzej Sochacki

Fot. © Andrzej Sochacki

Skład: Edycja

Cytaty z Pisma Świętego według Biblii Tysiąclecia,

Pallottinum, Poznań 2006.

978-83-277-0720-8 (ePub)

978-83-277-0721-5 (Mobi)

WYDAWNICTWO WAM

ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków

tel. 12 62 93 200 • faks 12 42 95 003

e-mail: wam@wydawnictwowam.pl

www.wydawnictwowam.pl

DZIAŁ HANDLOWY

tel. 12 62 93 254-255 • faks 12 62 93 496

e-mail: handel@wydawnictwowam.pl

KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA

tel. 12 62 93 260

e-mail: zamowienia@wydawnictwowam.pl

www.wydawnictwowam.pl

Przygotowanie wydania elektronicznego: 88em

Spis treści

W drogę!

W CIENIU BOGÓW OLIMPIJSKICH

1. Miasto bogini Ateny

2. Róbmy swoje!

3. Pępek świata

4. Uczeń większy od mistrza?

5. Między niebem a ziemią

6. U patrona żołnierzy

7. Owoce cierpienia

8. Pierwsza europejska chrześcijanka

9. Bogini, nimfa i męczennica

10. Śmierć bohaterów

11. Góra Syzyfa i córy Koryntu

12. Homo religiosus

13. Spuścizna Naupliosa

14. Przemijanie ma sens

NA ZIEMI BOGA

1. Dom chleba

2. Pod dębami Mamre

3. Chwała bohaterom

4. Zwoje z Qumran

5. W najstarszym mieście świata

6. U przyjaciół

7. Włos z brody Mahometa

8. Pan zapłakał

9. Przerwany lot

10. Syjon

11. U dziadków Jezusa

12. Via Dolorosa

13. Grób Boga

14. Aleja sprawiedliwych

15. Źródło winnicy

16. Arka Przymierza

17. Wszystko ma swój czas

18. Stella maris

19. Tu wszystko się zaczęło

20. Gdy zabrakło wina

21. Błogosławieni

22. Miasto Jezusa

23. Cztery przemienienia

24. Cud w Dekapolu

25. Pompeje Wschodu

26. W miejscu, gdzie objawiła się Trójca

27. Nebo

28. Eucharystia dotknęła bruku

29. W stolicy faraonów

30. U Mojżesza i Katarzyny

U MATKI BOGA

1. Sagrada Família

2. Eulalia i gęsi

3. Czarnulka

4. Matka Boża na kolumnie

5. Kurnik w kościele?

6. Przy grobie Cyda

7. Cud w celtyckiej osadzie

8. U apostoła Jakuba

9. Na krańcu ziemi

10. Muzealny Madryt

11. Światło z Fatimy

12. Święte dzieci

13. U Matki Boskiej Zwycięskiej

14. Miłość ponad śmierć

15. Portugalski Nazaret

16. Manuelińska perła

17. Święty Padewski

I co dalej?

Źródła cytatów

W drogę!

Jesteśmy jedni dla drugich pielgrzymami, którzy różnymi
drogami zdążają w trudzie na to samo spotkanie.

(A. de Saint-Exupéry)

Pielgrzymowanie wpisane jest w naturę człowieka. Począwszy od Abrahama, który opuścił rodzinne Ur, by jako nomad realizować misję zleconą mu przez Boga, każdy człowiek jest pielgrzymem. Nawet jeżeli zapuści korzenie w wymarzonym, komfortowym miejscu albo jako mnich ślubuje stablitas loci, jego życie jest wędrówką. Zmierza ku pełni człowieczeństwa i duchowego rozwoju. A u kresu ziemskiej wędrówki przechodzi w nowy etap – wieczności.

Pielgrzymowanie wpisuje się w całokształt rozwoju człowieka. Stanowi cenną pomoc w jego intelektualnym, kulturalnym, społecznym i duchowym wzroście. Potwierdza to stare porzekadło: „Podróże kształcą”. Nowe miejsca i nowi ludzie stanowią wyzwanie dla mentalności, wartościowania. Są bodźcem do zmian i przebudowy życia. Wnoszą świeży powiew i nowe światło. Uczą akceptacji i tolerancji wobec inności i odmienności. Dlatego nie bójmy się podróżować!

Książka Na ziemi Boga obejmuje zapiski moich duchowych i estetycznych przeżyć z miejsc, do których ostatnio pielgrzymowałem. Prywatne przeżycia uzupełniłem o przekazy przewodników, detale historyczne i architektoniczne. Książkę podzieliłem na trzy części. Pierwsza zawiera wspomnienia z podróży do cywilizacji helleńskiej, druga – biblijnej, a trzecia – iberyjskiej. Zapiski mogą służyć pomocą nie tylko pielgrzymom i turystom, lecz również osobom, które nie mogą pozwolić sobie na dłuższe wyprawy. Wystarczy wówczas usiąść wygodnie w fotelu, otworzyć książkę, uruchomić wyobraźnię… i w drogę!

Życzę drogim Czytelnikom, by omawiane w książce miejsca pielgrzymkowe stanowiły nie tylko ciekawostki turystyczne, ale były także kolejnym małym krokiem w pielgrzymowaniu duchowym.

Autor

W CIENIU BOGÓW OLIMPIJSKICH

1. Miasto bogini Ateny

Czekając na nich w Atenach, Paweł burzył się wewnętrznie
na widok miasta pełnego bożków.

(Dz 17,16)

Ateny są miastem poświęconym bogini Atenie. Mitologiczna tradycja podaje, że swoją nazwę zawdzięcza ono rywalizacji bogów, szczególnie Ateny i Posejdona. Jego mieszkańcy zaproponowali bogom zawody, które miał wygrać ten, kto ofiaruje miastu najbardziej przydatny prezent. Posejdon ofiarował źródło na zboczu Akropolu, Atena pierwsze drzewko oliwne. Mieszkańcy wybrali prezent Ateny i nazwali swe miasto jej imieniem.

W mieście bogini Ateny pragnę dotknąć swoimi stopami przede wszystkim miejsca, które świadczy o głębokiej religijności starożytnych Greków i jest równocześnie arcydziełem sztuki klasycznej. To Akropol. Wspinam się więc na naturalną skalistą platformę położoną na wysokości 156 metrów n.p.m. Widok zapiera dech w piersiach.

Akropol, podobnie jak Delfy, stanowi swoiste sanktuarium wiary politeistycznej. Oprócz Ateny, patronki miasta, bogini mądrości i wojny, czczono tutaj Zeusa, Artemidę, Posejdona, Kekropsa – pierwszego władcę Aten, Erechteusa – boga-węża, przybranego syna Ateny, a później bogów rzymskich: Romę i Augusta. W czasach bizantyjskich bogowie greccy musieli ustąpić miejsca Chrystusowi. Partenon zamieniono wówczas na świątynię chrześcijańską. Z kolei za rządów tureckich na Akropolu pojawił się meczet.

Najwspanialsze budowle i pełna zabudowa Akropolu powstały w V wieku p.n.e. po zniszczeniach spowodowanych przez wojny persko-greckie. Spośród wspaniałych klasycznych zabytków akropolskiego wzgórza moją uwagę przyciągają szczególnie trzy. Pierwszy to świątynia Ateny Nike. Jej fronton i tył zdobią rzędy czterech kolumn, górę ozdabia fryz z wypukłorzeźbą poświęconą wojnom persko-greckim. W starożytności otaczała ją marmurowa balustrada ze scenami przedstawiającymi składanie ofiar bogini.

Drugą majestatyczną budowlą Akropolu jest Partenon. Swą nazwę zawdzięcza on opistodomosowi, pomieszczeniu przyświątynnemu, w którym cztery dziewice (parthenoi) utkały suknię (peplos) dla dziewiczej bogini Ateny Partenos. Partenon został wzniesiony na polecenie Peryklesa. Przechowywano w nim najcenniejszy skarb, posąg Ateny wykonany przez Fidiasza metodą chryzelefantynową, czyli ze złota (inkrustowanego szlachetnymi kamieniami) i kości słoniowej. Partenon został zbudowany w porządku doryckim z marmuru pentelickiego. Na szczególną uwagę zasługują rzędy kolumn (od frontu i tyłu po osiem, zaś siedemnaście po bokach) oraz rzeźby wykonane częściowo przez Fidiasza. Ten najwybitniejszy przedstawiciel greckiej rzeźby klasycznej umieścił na świątyni między innymi wyobrażenia gigantomachii, bitwy Greków z Amazonkami i Lapitów z centaurami, narodziny Ateny i jej spór z Posejdonem o Attykę oraz procesję panatenajską organizowaną ku czci patronki miasta.

Trzecim arcydziełem, które nawiązuje do wspomnianego wyżej sporu Ateny z Posejdonem, jest Erechtejon. Został on wzniesiony wokół drzewka oliwnego podarowanego przez Atenę. Wykonany z wapienia eleuzyjskiego i marmuru pentelickiego, stanowił szczytowe osiągnięcie sztuki jońskiej. Znany jest na świecie przede wszystkim z portyku kariatyd. Kariatydy są podporami architektonicznymi w formie postaci kobiecych, podtrzymujących elementy architektoniczne budowli. Nazwa wywodzi się z języka greckiego i oznacza „dziewczyny z Kariów”; chodzi o kobiety sprzedane w niewolę i zmuszane do ciężkiej pracy po zburzeniu sprzyjającej Persom miejscowości Karyai (Karie).

Spacerując wzdłuż ruin starożytnego Akropolu i podziwiając jego architekturę, zastanawiam się, co mógł odczuwać w tym miejscu Święty Paweł. Apostoł Narodów znalazł się w centrum kultury helleńskiej i duchowej stolicy Grecji. Znawcy sadzą, że w chwili jego przybycia do Aten miasto szczyciło się ponad trzema tysiącami (!) różnych miejsc kultu i posągów wyobrażających najrozmaitszych bogów. Paweł zapewne był bardzo zdziwiony. Jako zagorzały monoteista nie mógł spokojnie patrzeć na miasto oddające hołd niezmiernej liczbie bożków. Łukasz notuje w Dziejach Apostolskich, że „burzył się wewnętrznie” na ten widok i zabrał się od razu do dzieła ewangelizacji.

Obejmuję myślą lata, które minęły od pobytu Pawła w Atenach. Jak wiele się zmieniło! Dzisiaj mówi się o tolerancji, pojednaniu religijnym, ekumenizmie. Ostatni sobór mocno zaakcentował wagę wszystkich religii monoteistycznych, w każdej widząc drogę do Boga. Co więcej, podkreślił również możliwość zbawienia tych, którzy nigdy nie spotkali Boga, jednak w swoim życiu kierują się głosem sumienia.

Z drugiej strony wiele elementów religijności starożytnej pozostało bez zmian, przyjęły jedynie nowe formy. Powstał nowy panteon bóstw i bożków. Współczesne światłe i nowoczesne pokolenia coraz częściej wierzą wróżkom i horoskopom, korzystają z różnych form magii i uzależniają się od nowych (a w rzeczywistości starych) „religii”: pieniądza, mediów, polityki, sportu…

Gdy spoglądam z Akropolu na współczesne, tętniące życiem Ateny, przychodzi mi na myśl, że gdyby Paweł pojawił się dziś w kręgu cywilizacji greckiej i zachodniej, byłby zdziwiony równie mocno jak przed dwoma tysiącami lat.