Wstęp

Pomysłodawcą Kwiatków jest Jan Turnau. To on namówił mnie do pracy nad tym wyborem i wymyślił tytuł, przypominając przy okazji książeczkę Henri Fesqueta o Janie XXIII: Kwiatki dobrego papieża Jana. A ja – przyznaję – nie do końca byłem do tego pomysłu przekonany, widząc na rynku księgarskim coraz to nowe zbiory anegdot o papieżu Wojtyle. Bo, nie wiedzieć czemu, wyobrażałem sobie tę książkę jako wybór papieskich żartów. A nadmiar dowcipów przestaje śmieszyć.

Wreszcie jednak zrozumiałem, o co powinno chodzić: o fioretti, zupełnie inne „kwiatki”, które od czasów świętego Franciszka funkcjonują jako w pewnym sensie nowy gatunek literacki. Są one – pisał w przedmowie do Kwiatków świętego Franciszka Leopold Staff – „pociechą i nadzieją. Uczą wiary w miłość i dobroć serca ludzkiego”. Fioretti to „opowieści z duszą”. Ich prawdziwe bogactwo polega na tym, że uchylają drzwi do tajemnicy człowieka, o którym mówią.

Tak właśnie starałem się ułożyć i zredagować tę książkę: nie jako zbiór anegdot, ale opowieść o świętości. Dlatego znalazły się tutaj również historie wcale nie śmieszne – lecz takie, które mogą wzruszyć, zachwycić, stać się źródłem zadumy czy nawet początkiem modlitwy. Oczywiście, są także żarty, jest świadectwo ogromnego dystansu Karola Wojtyły/Jana Pawła II do samego siebie i do funkcji, którą pełnił. Mówi o tym owa opowieść (prawdziwa czy zmyślona? – tego nie da się już chyba ustalić), w której papież zwrócił się do przyjaciela z Polski: „Poczekaj na mnie, muszę trochę popapieżyć”. Mówi o tym również spotkanie w Wadowicach w roku 1999 – twarz szczęśliwego człowieka wspominającego kremówki, i to machnięcie ręką, kiedy jeden z księży przerwał papieżowi serdeczny dialog z ludźmi, by kontynuować celebrę. I rozmowa w Jad wa-Szem z Żydami, dawnymi mieszkańcami Wadowic. Oni „traktowali go zwyczajnie, tak jak się traktuje kolegę spotkanego po sześćdziesięciu latach – wspominał biskup Tadeusz Pieronek. – To go bardzo wzruszyło. Było widać, że potrzeba mu relacji z ludźmi, dla których nie jest totemem”.

Kwiatki Jana Pawła II opowiadają o „zwyczajnym” człowieku, który jest otwarty na Boga i to właśnie czyni go „niezwyczajnym”. „Czuję się mały w rękach wielkiego Boga” – napisał kiedyś Jan Paweł II w liście do ojca Leona Knabita. Oto tajemnica tego papieża. Bo jak powiada Ewangelia (co przy okazji przeglądania „kwiatków” przypomniał mi – nieco ją parafrazując – Jan Turnau): kto zgubi wielkość swą, ten ją odnajdzie.

Janusz Poniewierski

PS Opublikowane w 2002 roku Kwiatki Jana Pawła II okazały się sukcesem wydawniczym. Książeczkę traktowano jednak często – wbrew moim intencjom – jako antologię papieskiego humoru. Pragnę zatem raz jeszcze wyraźnie zaznaczyć, że nie o dowcip w niej przede wszystkim chodzi, ale o świętość, opowiedzianą inaczej, niż czynią to zwykle hagiografie. A jeśli jest w niej uśmiech, to dlatego że smutny święty to żaden święty.

Od pierwszego wydania tej książki minęło kilkanaście lat – w międzyczasie przeżyliśmy śmierć jej bohatera, jego beatyfikację i kanonizację. Dziś, A.D. 2017, oddaję w ręce Czytelników nową – zmienioną i uzupełnioną – wersję Kwiatków z nadzieją, że może także i dzięki niej papież Wojtyła nie zamieni się w gipsową figurę na ołtarzu, ale pozostanie człowiekiem z krwi i kości. Kimś naprawdę nam bliskim.

„Usiłują zrozumieć mnie od zewnątrz.

Ale mnie można zrozumieć tylko od wewnątrz”

Jan Paweł II

Źródła: G. Weigel, Świadek nadziei; por. ks. S. Oder,
S. Gaeta, Dlaczego święty

ŚWIECKI

Karol Wojtyła przyszedł na świat 18 maja 1920 roku w Wadowicach. Już wkrótce w jego życiu pojawiło się doświadczenie śmierci. Kiedy Karol miał dziewięć lat, osierociła go matka; kilka lat później (w roku 1932) umarł także jego jedyny brat – Edmund, lekarz, który próbując ratować życie pacjentki, zaraził się od niej szkarlatyną. Doktora Edmunda Wojtyłę żegnano jak bohatera, który „poświęcił swoje młode życie cierpiącej ludzkości”.

Tak więc – opowiadał Jan Paweł II francuskiemu pisarzowi André Frossardowi – stosunkowo szybko stałem się częściowym sierotą i „jedynakiem”. Moje lata chłopięce i młodzieńcze łączą się przede wszystkim z postacią ojca, którego życie duchowe po stracie żony i starszego syna niezwykle się pogłębiło. Patrzyłem z bliska na jego życie, widziałem, jak umiał od siebie wymagać, widziałem, jak klękał do modlitwy. To było najważniejsze w tych latach, które tak wiele znaczą w okresie dojrzewania młodego człowieka. Ojciec, który umiał sam od siebie wymagać, w pewnym sensie nie musiał już wymagać od syna.

Źródła: Kalendarium życia Karola Wojtyły; A. Frossard, „Nie lękajcie się!”

Ojciec, były wojskowy, wprowadzał syna we wszystko, co najważniejsze: miłość do Ojczyzny, szacunek dla drugiego człowieka, poważne traktowanie swoich zobowiązań i – przede wszystkim – w świat wiary.

Papież w rozmowie z Frossardem: W wieku dziesięciu, dwunastu lat byłem ministrantem, ale muszę wyznać, że niezbyt gorliwym. (…) Ojciec, spostrzegłszy moje niezdyscyplinowanie, powiedział pewnego dnia: „Nie jesteś dobrym ministrantem. Nie modlisz się dosyć do Ducha Świętego. (…)”. I pokazał mi jakąś modlitwę[1]. Nie zapomniałem jej. Była to ważna lekcja duchowa, trwalsza i silniejsza niż wszystkie, jakie mogłem wyciągnąć w następstwie lektur czy nauczania, które odebrałem. Z jakim przekonaniem on do mnie mówił! Jeszcze dziś słyszę jego głos.

Źródło: A. Frossard, Portret Jana Pawła II

[1] „Duchu Święty, proszę Cię:
– o dar mądrości do lepszego poznawania Ciebie i Twoich doskonałości Bożych;
– o dar rozumu do lepszego zrozumienia ducha tajemnic wiary świętej;
– o dar umiejętności, abym w życiu kierował się zasadami tejże wiary;
– o dar rady, abym we wszystkim u Ciebie szukał rady i u Ciebie ją zawsze znajdował;
– o dar męstwa, aby żadna bojaźń ani względy ziemskie nie mogły mnie od Ciebie oderwać;
– o dar pobożności, abym zawsze służył Twojemu Majestatowi z synowską miłością;
– o dar bojaźni Bożej, abym lękał się grzechu, który Ciebie, Boże, obraża”.

Jan Paweł II nazwie kiedyś te lekcje, których udzielał mu ojciec, „pierwszym domowym seminarium”. To one go ukierunkowały, nauczyły poważnego podejścia do życia.

W latach trzydziestych XX wieku wypadki samochodowe, zwłaszcza w małych miastach, zdarzały się niezwykle rzadko i − kiedy już do nich doszło – wywoływały ogromne zainteresowanie.

Kiedyś taki wypadek wydarzył się przed budynkiem szkoły w Wadowicach, a jego ofiarą padł woźny – wspominał jeden ze szkolnych kolegów Wojtyły. – Wybiegliśmy z klasy. (…) Niestety, woźny zginął na miejscu. Pierwszy raz w życiu widziałem zabitego człowieka. Byłem wstrząśnięty. Po jakimś czasie usłyszeliśmy dzwony w kościele. Po chwili pojawił się ksiądz i − ubrany na biało, w stroju ministranta – Karol. Gdy my z kolegami przybiegliśmy zobaczyć, co się stało, on w tym czasie pobiegł po księdza.

Źródła: Jan Paweł II, Dar i Tajemnica; rozmowa z Jerzym Klugerem, w: K. Tadej, Świadkowie świętości

Przed wojną w 10-tysięcznych Wadowicach mieszkało ok. dwóch tysięcy Żydów. „Wielu z nich – napisze po latach Jan Paweł II w liście do swojego żydowskiego przyjaciela Jerzego Klugera – było naszymi kolegami w szkole podstawowej, a później w wadowickim gimnazjum”...

Kiedy ogłoszono wyniki egzaminu wstępnego do gimnazjum, Jurek Kluger, dowiedziawszy się, że zarówno on, jak i jego koledzy pomyślnie zdali ów egzamin, postanowił podzielić się dobrą nowiną z przyjacielem. Po długich poszukiwaniach znalazł go wreszcie w kościele. Lolek Wojtyła służył do mszy.

– Lolek, Lolek, zostałeś przyjęty! – głośny szept Klugera rozległ się w całym kościele.

Spojrzenie kolegi uciszyło go. Postanowił zatem poczekać.

Kiedy msza święta dobiegła końca, minęła go jakaś kobieta.

– Co ty tu robisz? Czy ty nie jesteś synem prezesa gminy żydowskiej? – spytała i poszła dalej, nie czekając na odpowiedź. I dobrze, bo Jurek nie bardzo wiedział, co jej powiedzieć.

Po chwili pojawił się Wojtyła.

– Czego chciała od ciebie ta kobieta? – zapytał.

– Nie wiem. Pewnie zdziwiła się, widząc Żyda w kościele.

Reakcja Karola była natychmiastowa:

– Czemu miałaby się dziwić? Przecież wszyscy jesteśmy dziećmi jednego Boga!

Źródło: G.F. Svidercoschi, List do przyjaciela Żyda (książka napisana na podstawie wspomnień Jerzego Klugera)

Dalsza część rozdziału dostępna w pełnej wersji

KSIĄDZ

Rozdział dostępny w pełnej wersji

BISKUP

Rozdział dostępny w pełnej wersji

PAPIEŻ

Rozdział dostępny w pełnej wersji

Spis treści

Karta tytułowa

Wstęp

ŚWIECKI

KSIĄDZ

BISKUP

PAPIEŻ

Karta redakcyjna

© Wydawnictwo WAM, 2017

© Janusz Poniewierski, 2017

Opieka redakcyjna: Damian Strączek

Korekta: Katarzyna Onderka

Projekt okładki: Katarzyna Legendź

fot. na pierwszej stronie okładki:

© L'Osservatore Romano Photo

ISBN 978-83-277-0712-3

WYDAWNICTWO WAM

ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków

tel. 12 62 93 200 • faks 12 42 95 003

e-mail: wam@wydawnictwowam.pl

www.wydawnictwowam.pl

DZIAŁ HANDLOWY

tel. 12 62 93 254-255 • faks 12 62 93 496

e-mail: handel@wydawnictwowam.pl

KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA

tel. 12 62 93 260, 12 62 93 446-447

faks 12 62 93 261

e.wydawnictwowam.pl

www.wydawnictwowam.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com