Za zgodą

Przełożonego Polskiej Prowincji Dominikanów

Ks. Pawła Kozackiego OP

Warszawa, dnia 20 września 2016 r., Reg. Prow. 597/16

© Wydawnictwo WAM, 2016

Opieka redakcyjna: Dorota Trzcinka

Opracowanie: Agata Adaszyńska-Blacha

Korekta: Zofia Smęda

Projekt okładki: Katarzyna Ewa Łagendź

Zdjęcie na okładce © Fot. Michał Łepecki/Agencja Gazeta

Skład: EDYCJA

978-83-277-0649-2 (ePub)

978-83-277-0650-8 (Mobi)

WYDAWNICTWO WAM

ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków

tel. 12 62 93 200 • faks 12 42 95 003

e-mail: wam@wydawnictwowam.pl

www.wydawnictwowam.pl

DZIAŁ HANDLOWY

tel. 12 62 93 254-256 • faks 12 62 93 496

e-mail: handel@wydawnictwowam.pl

KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA

tel. 12 62 93 260, 12 62 93 446-447

faks 12 62 93 261

e.wydawnictwowam.pl

Przygotowanie wydania elektronicznego

Michał Nakoneczny / 88em.eu

Zamiast wstępu –
kilka słów o autorze tej książki

Józef lubi, jak jest czysto i ładnie. Sprząta salę rekreacyjną, uprawia ogród, pielęgnuje róże. U nas w klasztorze jest taka instytucja pokuty i czasem, jako zadośćuczynienie, dostajemy właśnie prace w ogrodzie. Kiedyś jeden z braci spotkał tam ojca i zapytał go, co przeskrobał, skoro pieli grządki. Ale Józef to lubi i sam tego szuka!

W celi Józefa zawsze jest schludnie. Sprząta w niej sam, regularnie. Półki aż pod sufit wypełnione są książkami, nie tylko historycznymi, chociaż to jego wielka pasja. Wieczorem palą się świece. Ojciec dba o takie drobiazgi, ceni je. Często coś u siebie zmienia, przestawia. Szczególnie lubi przeróżne „pierdółki”, jak sam je nazywa: pamiątki, zdjęcia, obrazki czy właśnie świece. Podobno ma to po matce, która też dbała o każdy szczegół wystroju jego rodzinnego domu. Pewne elementy pojawiają się i znikają, inne zdobią jego celę na stałe. Na przykład zdjęcia ojca z Tadeuszem Mazowieckim, z którym łączyła go przyjaźń, i z profesorem Bartoszewskim, który wywarł duży wpływ na jego życie i sposób myślenia.

Na ścianie wisi flaga Węgier, skąd Józef pochodzi. Na biurku stoi zdjęcie kalwińskiego kościoła w Paksie, gdzie jako malec przyjął chrzest. Jeszcze jako dziecko przeszedł na katolicyzm, natomiast dalej bliski jest mu ekumenizm i czerpie z tradycji protestanckich. Obca jest mu religijność maryjnych objawień, dostrzega natomiast wartość Bożego Słowa i innych zachęca do jego lektury.

W celi wiszą także dwie flagi Izraela: duża i mała. Ojciec ceni sobie tamtejszą kulturę i tradycję, a także uwielbia dowcipy żydowskie. Czyta je, gdy ma zły humor. Bywa i tak, że zabiera je ze sobą do konfesjonału!

Ma wyraziste poglądy i wcale się z tym nie kryje. Wyraża je dobitnie, z właściwą sobie inteligencją i ciętym humorem, czym zraża do siebie niektórych. Nie potrafi udawać. Czasem zapala się, głosząc kazania. Wali pięścią w ambonę, na przykład gdy mówi o katechizacji w szkołach i o tym, jak niski poziom wiedzy religijnej wykazują penitenci. Raz na mszy, którą razem sprawowaliśmy, pojawił się polityk, którego Józef nie cierpi. Modliłem się, by go nie zauważył. Udało się. Dopiero później, w drodze do zakrystii, powiedziałem mu o obecności polityka. Kiedy z jego ust padło kilka dobitnych określeń, utwierdziłem się w przekonaniu, że dobrze zrobiłem. Józef jest transparentny w swoich poglądach. Nie można być wobec niego obojętnym. Albo się go nie znosi, albo się za nim przepada, ale z zasady lepiej z nim dobrze żyć.

Homilie Józefa mają społeczny wymiar. Komentuje w nich Słowo Boże według posoborowej szkoły, odnosząc się do każdego z czytań, natomiast jego komentarz jest bardzo konkretny, nawiązuje do bieżących wydarzeń. Homilie te, zupełnie jak jego osoba, bywają albo przyjmowane z entuzjazmem, albo krytykowane za to, że są „polityczne”. Moim zdaniem polityczne nie są, nie są też jednak politycznie obojętne. Kilka razy zdarzyło się, że ktoś wpadł do zakrystii zbulwersowany tym, co usłyszał. „Od razu wyczułem, że to Polak-katolik” – zwykł komentować Józef.

Jego krewki charakter dobrze obrazuje komiks autorstwa naszego współbrata Tomasza Rojka. Józef głosi kazanie, w czym przeszkadza mu jakiś malec. Józef cały się gotuje, w pewnym momencie wyjmuje broń, strzela do natręta i… spokojnie głosi dalej. Ten komiks także wisi w jego celi. Józef ma duży dystans do samego siebie i potrafi się z siebie śmiać. Co wrażliwszych – oburzonych losem, który spotkał dzieciaka – spieszę uspokoić, że Józef lubi dzieci i mimo wybuchowego charakteru zwykle występuje w ich obronie, a nie przeciwko nim. Nieraz podczas sprawowanej przez siebie mszy apelował o to, by powstrzymać się od „wszelkich form represji i terroru wobec dzieci brojących w kościele”. Kiedy podczas chrztu dziecko płacze rzewnie i rodzice nie potrafią go uspokoić, ojciec odpowiada na ich zakłopotanie żartobliwym stwierdzeniem: „Ten płacz jest już inny, katolicki” i zachęca, by dobrze się weń wsłuchać. Zwykle też na samym początku, kiedy padną wszystkie pytania do rodziców i chrzestnych, oznajmia, że „wszystko odbyło się zgodnie z protokołem i można już się pomodlić”.

Ludzie w kościele potrzebują poczuć się u siebie, a Józef im to ułatwia. To nie jest u niego wystudiowane. On to robi spontanicznie, jest w tym autentyczny. Wprowadza element delikatnego humoru. Bardzo dba o liturgię i przenigdy nie zrobiłby z siebie na mszy pajaca. Potrafi godzić godność celebransa z komicznymi uwagami, stwarzając tym samym ciepłą, swobodną atmosferę. Józef zwykle sprawuje niedzielną mszę o 13:30 po ojcu Andrzeju Kłoczowskim, któremu zdarza się przedłużyć swoją tak zwaną dwunastkę ze względu na chrzest piątki czy nawet szóstki dzieci. Wtedy Józef przeprasza za spóźnienie, żartując, że on chrzci tylko jedno dziecko, więc może uda się nadgonić stracony czas. Podczas ogłoszeń, przed zachętą do lektury dominikańskiego miesięcznika „W Drodze”, wtrąca: „Teraz czas na katolicką propagandę”.

W celi wisi też zdjęcie Józefa w Tatrach. Siedzi na nim na tle Kozich Wierchów, jeszcze jako pracownik naukowy Uniwersytetu Wrocławskiego, zanim wstąpił do zakonu. Można by powiedzieć, że spędził w górach młodość. Był wtedy rudy i miał długą brodę. Jakieś dwa lata temu był w Karkonoszach i coś mu strzyknęło w kręgosłupie. Gdy lekarz dowiedział się, w jakich okolicznościach doszło do kontuzji, zasugerował, by Józef czasem spojrzał w swoją metrykę. Od tej pory ojciec nie jeździ w góry. Co nie oznacza, że pokornie przyjmuje wszystkie ograniczenia swojego wieku.

Specyficzne dla niego jest to, z kim trzyma w zakonie. W jego najbliższym otoczeniu są właściwie sami znacznie od niego młodsi bracia. Swoim podejściem do życia, świeżością myślenia i poczuciem humoru Józef po prostu lepiej pasuje do tego towarzystwa. Jest tak młody duchem, że mógłby tym zawstydzić niejedną sporo młodszą od siebie osobę. Nie ma w nim ani krzty goryczy, która przychodzi z wiekiem. Żałuje co prawda, że nie udało mu się pogodzić habilitacji z obowiązkami w zakonie, ale nie rozpamiętuje tego nadmiernie.

Nie ma w nim także zazdrości czy zawiści wobec zakonnych braci. Cieszy się ich osiągnięciami, chodzi po klasztorze i o nich opowiada, chwali ich. Zawsze cieszył się, że jego magistranci tak jak on interesują się historią. Nigdy nie odczuwał tego rodzaju lęku – co zdarza się w środowisku naukowym – że „ktoś będzie ode mnie lepszy i jeszcze mnie wygryzie”.

Pod Kozimi Wierchami z Heimi Mehlhorn, koniec lat 70.
Fot. Ludwig Mehlhorn (archiwum Autora)

To dobry, ciepły człowiek. Potrafi wybaczyć wiele ludzkich słabości, nie cierpi natomiast chamstwa i braku ogłady. Roznosi go, gdy ktoś źle siedzi przy stole i nie umie się zachować. Sam reprezentuje pewien sznyt, starą szkołę i tego uczy innych, młodszych, którym brakuje kindersztuby. To jest bardzo cenne, bo te maniery zanikają. Są niesamowicie rzadkie zwłaszcza wśród ludzi Kościoła. Józef na przykład zawsze na pożegnanie całuje kobietę zamężną w rękę, czego księża raczej nie robią. Ale najpierw jest się człowiekiem, a później kapłanem i pewne zasady obowiązują niezależnie od reprezentowanego stanu.

Nie każdy ma to szczęście, że może tak jak ja zajrzeć od czasu do czasu do celi ojca Józefa, pobyć z nim, porozmawiać na poważne tematy, pospierać się, pożartować. Tym bardziej warto dać sobie szansę, żeby poprzez lekturę tej książki poznać go lepiej i przebyć z nim pewną drogę intelektualnych i religijnych poszukiwań odpowiedzi na pytania, które w niej padają.

o. Dawid Kusz OP