© Wydawnictwo WAM, 2016

Opieka redakcyjna: Dorota Trzcinka

Redakcja: Elżbieta Kot

Korekta i skład: Pracownia Mole

Projekt okładki: Anna Jędrusiak, Jakub Nowicki

Zdjęcie na 1 s. okładki: fot. © Dariusz Kobucki

Zdjęcia na 4 s. okładki i w książce: fot. © Danuta Węgiel

ISBN 978-83-277-0609-6 (epub)
ISBN 978-83-277-0610-2 (mobi)

WYDAWNICTWO WAM

ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków

tel. 12 62 93 200 • faks 12 42 95 003

e-mail: wam@wydawnictwowam.pl

www.wydawnictwowam.pl

DZIAŁ HANDLOWY

tel. 12 62 93 254-255 • faks 12 62 93 496

e-mail: handel@wydawnictwowam.pl

KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA

tel. 12 62 93 260

e.wydawnictwowam.pl

druk: ABEDIK • Poznań

Wstęp

Gdyby rok temu ktoś nam powiedział, że szczęście i sens życia odnajdziemy w biednej świętokrzyskiej wiosce, to pewnie popukalibyśmy się w czoło. My? Przecież na niemal każdym kroku słyszymy, że „jesteśmy młodymi, dobrze się zapowiadającymi dziennikarzami”. Odnieśliśmy – jak mówią nasi znajomi – sukces. Złapaliśmy Boga za nogi i jedyne, co nam pozostało, to trzymać się kurczowo tych nóg i dalej piąć się po szczeblach kariery.

Prawda jest taka, że mamy prace naszych marzeń. Realizujemy się. Stać nas na wczasy za granicą. Mamy swoje mieszkania. Mamy co jeść. Książka z siostrą Małgorzatą Chmielewską miała być kolejnym medialnie atrakcyjnym projektem. Okazała się jednak czymś znacznie poważniejszym. Dlaczego?

Trafiliśmy do Nagorzyc. Jak mówi siostra Chmielewska – do Republiki Biedaków. Trafiliśmy do świata, gdzie smutek, bieda, nędza i głód mieszają się z niemającym granic poczuciem humoru, dystansem i ironią.

Zanim dobrze rozsiedliśmy się do pierwszej kolacji, Tamara, przyjaciółka i wspólniczka siostry Chmielewskiej, spytała nas, czy jemy mięso. „Dlaczego nie?” – odpowiedzieliśmy nieufnie. „Wyglądacie na chuchra, bałam się, że jacyś pierdoleni jarosze przyjechali z Krakowa”.

Od tej wymiany zdań wiedzieliśmy, że miejsce, do którego trafiliśmy, takie całkiem normalne nie jest. Bo czy może być normalnie i poważnie, gdy pod jednym dachem mieszka się z Arturem, krążącym podejrzliwie między nami i zabierającym ze stołu wszystko, co mu się tylko spodoba, od książek po zapalniczki? Czy może być poważnie w miejscu, gdzie podczas mszy leżący pod samym ołtarzem mops zaczyna przeraźliwie chrapać? Czy to takie normalne, że do niedzielnego obiadu siadają razem: zakonnica, alkoholik, syryjski uchodźca, autystyk, architekt, teolog i dziennikarz?

Wyrwaliśmy się ze świata, który rządzi się sukcesem, karierą, zdobywaniem rzeczy, pięciem się po szczeblach zawodowych, i trafiliśmy do miejsca, w którym liczą się przede wszystkim drugi człowiek, wrażliwość, empatia i dbanie o to, żeby bardziej być niż mieć.

Poznaliśmy zakonnicę, która zanim wejdzie w swój naturalny rytm dnia, siada w wygodnym fotelu, pije czarną, mocną herbatę, odpala kolejne papierosy i wykonuje szereg telefonów do szefów rozsianych po Polsce domów Wspólnoty. Pyta ich, jak minęła noc, czy wszyscy się wyspali, czy czegoś potrzeba.

Poznaliśmy kobietę, która od trzydziestu lat opiekuje się swoim ciężko chorym, adoptowanym synem. Dla Artura – po przebywaniu z którym większość ludzi już po kilku godzinach odchodziłaby od zmysłów – zrobiłaby wszystko i jeszcze trochę, żeby tylko był szczęśliwy.

Poznaliśmy matkę zaangażowaną, nieśpiącą w nocy, gdy Artur ma ataki padaczki, matkę troskliwą, która do swojego syna kilka razy dziennie mówi „kocham cię”. Matkę cierpliwą, która rozsądnie stawia granice w wychowaniu.

Poznaliśmy osobę, która każdego dnia żyje z biedakami, bezdomnymi i ludźmi wykluczonymi. Jak sama mówi – zarządza Bieda Holdingiem. I robi to z ogromną pasją, poświęceniem i pomysłowością. Z zawstydzeniem patrzyliśmy na jej spokój i cierpliwość w naprawdę ekstremalnych sytuacjach. I zastanawialiśmy się, skąd ona bierze na to wszystko siłę.

Poznaliśmy rodzinę i dom, w którym zakochaliśmy się na zabój już po kilku dniach. Dom otwarty, w którym każdy bardzo szybko zaczyna czuć się dobrze, czuje się po prostu chciany i potrzebny. A tworzący go ludzie – mimo wielu problemów i dramatów, z którymi muszą się codziennie mierzyć – są niewiarygodnie szczęśliwi.

Poznaliśmy świat, w którym uchodźcy nie są niebezpiecznymi intruzami, ale ludźmi, którym się ufa i powierza odpowiedzialne zadania. A oni na zaufanie odpowiadają swoim zaangażowaniem i biorą współodpowiedzialność za otaczającą ich rzeczywistość.

To jest rozmowa bardzo szczera. Do bólu. Bez pudrowania. Bez udawania. Bez okrągłych słówek. Siostra mówi o swoim życiu, Kościele i Polsce z odwagą osoby, która widziała i doświadczyła takich rzeczy, że już po prostu nie musi kalkulować. Nie jest to kolejny poradnik z banalnymi wskazówkami (choć tytuł naszej książki mógłby na to wskazywać). Chcecie dowiedzieć się,
jak to zrobić, żeby być naprawdę szczęśliwymi niezależnie od sytuacji, w jakiej się znajdziecie? Poznajcie Chmielewską. Siostrę Małgorzatę Chmielewską.

Błażej Strzelczyk
Piotr Żyłka

1. Cerowanie świata

czyli o czym my tu
będziemy rozmawiać

Błażej Strzelczyk, Piotr Żyłka: Co siostra w ogóle robi?

Małgorzata Chmielewska: Ceruję świat.

Co to znaczy?

Nie używając wielkich słów: chcę reperować to, co zepsuł człowiek, co zepsuły grzech i zło.

Jak się ceruje świat?

Wprowadza się ład, pokój i miłość tam, gdzie ich wcześniej nie było.

Czemu w ogóle trzeba cerować?

Bo źle się dzieje.

Dlaczego się źle dzieje?

Poczytajcie sobie, chłopcy, Katechizm Kościoła katolickiego. Ja tu nie będę wymyślała niczego nowego. Chcę powtarzać to, co wypracował mój Kościół. Źródłem zła jest grzech pierworodny. Gdy on się wydarzył, zachorowała nasza wolność.

A bieda – też wynika z grzechu?

Ona jest jednym z największych cierpień, jakie mogą spotkać człowieka. Bieda znajduje się blisko wojny, przemocy, niesprawiedliwości. To wszystko, co w świecie jest złe, często jest wynikiem słabości, pazerności, chciwości i zaniedbania.

Siostra, cerując świat, chce zmienić człowieka?

Nie mam aspiracji, żeby zmieniać człowieka. To potrafi zrobić tylko Pan Bóg. Natomiast to, co my tu, na ziemi, możemy zrobić, to wskazywać na Pana Boga. Opowiadać, że On jest źródłem dobra, mądrości, uczciwości, sprawiedliwości i miłości.

Tylko o tym opowiadać?

Są różne drogi. Można zachęcać ludzi własnym przykładem, ale także słowem, jeśli jest taka potrzeba; pokazywać na Chrystusa, który jako jedyny może uleczyć rany, naprawdę nadać sens życiu i nauczyć nas kierowania się prawami miłości.

Jakie to są prawa?

Sprawiedliwość, pokój, uczciwość, życzliwość. Największym prawem miłości jest dzielenie się miłosierdziem. I to jest naszym celem. Chcieć zmienić człowieka, powiedzieć mu: „masz się zmienić”, to jest absurd, tego się nie da zrobić. Natomiast można stworzyć warunki, w których człowiek zechce sam, zachęcony naszym działaniem, zrobić coś ze swoim życiem. Możliwości jest dużo. Wykorzystywanie ich może sprawić, że drugi człowiek uwierzy w siebie i w Pana Boga.

W Ewangelii czytamy, że bogaty młodzieniec spytał Jezusa, co ma zrobić, żeby osiągnąć doskonałość. On mu odpowiedział: sprzedaj wszystko i rozdaj ubogim…

Co was w tym niepokoi?

Nie wiemy, jak to zdanie interpretować.

Właściwie dosłownie. Co to znaczy: sprzedać wszystko? Najpierw postawcie sobie pytanie, jaki macie stosunek do dóbr. Jak traktujecie to, o co się staracie. To mogą być wszelkiego rodzaju dobra, nie tylko materialne, ale także wiedza i umiejętności. Zadajcie sobie kilka pytań: Po co studiuję? Co będzie celem mojego życia? Do czego zdobyta wiedza i umiejętności będą mi służyć? Czy wyłącznie do moich osobistych celów? Czy też będą służyć poprzez moją pracę innym ludziom? Czy to, co zgromadziliśmy, służy tylko nam, czy może służyć do budowania dobra? To są ważne pytania niezależnie od tego, kto je sobie zadaje. Czy to będzie szef marketingu, lekarz czy kucharka w restauracji. To nie ma znaczenia. Na takie pytania warto szukać odpowiedzi. A co to znaczy: „sprzedać wszystko, co mam”? To znaczy nie traktować tego jako swojej osobistej własności, która mi się należy, na którą zapracowałem i z którą mogę robić, co mi się żywnie podoba. Chrześcijanin nie do końca może robić, co chce, z tym, co ma.

Ale to przecież my studiowaliśmy, my wkładaliśmy w to energię. Później mieliśmy swoje pomysły, plany, zarabialiśmy. Dlaczego Ewangelia jest tak radykalna, że każe nam to oddać?

Jeśli jesteście uczniami Chrystusa, to wszystko, co wyżej wymieniliście, tak naprawdę dostaliście od Niego. Owszem, napracowaliście się, dołożyliście starań, ale to mogło zaistnieć tylko dlatego, że Jezus was w te umiejętności wyposażył. On wam dał zdolności, możliwości i umiejętności.

Co z tymi, którzy nie wierzą w Boga?

Wszystko, co dobre, ma źródło w Bogu. To Bóg jest stwórcą i jest wszechmogący, jest naszym Ojcem i Panem. Bez względu na to, czy my sobie z tego zdajemy sprawę, czy nie, jesteśmy dziećmi Boga i to, co mamy, jest nam dane przez Niego. Ludzie mogą się motywować niekoniecznie głęboką wiarą, ale zwykłą ludzką solidarnością. Sumienie jest dane każdemu człowiekowi.

Przyzwoitość jest darem Boga?

Przyzwoitość jest darem Boga, ale nie zawsze sobie to uświadamiamy. Jeśli człowiek niewierzący oddaje życie za kogoś innego, to w tym momencie jest dokładnie tak samo święty jak chrześcijanin, który robi to samo. Przecież bywały takie przypadki, że ktoś, kto nie miał łaski wiary, w sytuacji dramatycznej postąpił tak, jak nakazuje Chrystus. Ocknie się w niebie i bardzo się zdziwi.

Czyli człowiek niewierzący, który wykorzystuje swoje talenty i swoje rzeczy tak, jakby je miał w dzierżawie, pomagając potrzebującym, jest lepszy od człowieka, który biega do kościoła, a ludzi dookoła nie widzi i im nie pomaga?

Trudno mi powiedzieć, jakie motywy kierują jednym i drugim, natomiast powiedziałabym, że ten, który biega do kościoła i innym nie pomaga, być może ma jeszcze wiele rzeczy do zrobienia, bo Ewangelia mówi jasno: „Byłem głodny i daliście mi jeść”.

Wierzący mają łatwiej?

Wiara daje niesamowitą radość i poczucie, że się jest bezwarunkowo kochanym przez Boga. Ludzie niewierzący tego nie mają. Natomiast, co trzeba z całą mocą podkreślać, nie mamy – jako chrześcijanie – monopolu na dobro. Gandhi był bliski Ewangelii w tym, co robił i pisał, ale nie nawrócił się na chrześcijaństwo. I daj Boże wielu chrześcijanom taką głębię, mądrość i mistyczne spojrzenie na świat, jakie miał Gandhi czy Rabindranath Tagore.

Gandhi powiedział kiedyś: „Zostałbym chrześcijaninem, gdyby chrześcijanie byli chrześcijanami dwadzieścia cztery godziny na dobę”. Nie żyjemy Ewangelią, bo w nią nie wierzymy?

Tak naprawdę nie słuchamy Chrystusa.

Przeszkadza nam lęk, boimy się podejmować ryzyko. Ale w Ewangelii jest przecież jasno powiedziane, że kto opuści ojca, matkę i braci, stokroć więcej otrzyma. I to się w naszej wspólnocie sprawdza, nawet – powiedziałabym – z pewną nawiązką. Każda miłość zakłada ryzyko, więc wejście na ścieżkę miłości, którą jest Bóg, niesie ze sobą ryzyko i dlatego zwykle wolimy pozostać w ciepłych kapciach. To dotyczy zresztą każdej miłości, również miłości między mężczyzną i kobietą, stąd tak wielu młodych ludzi dzisiaj nie angażuje się w żadne stałe związki, zarówno w zakładanie rodziny, jak i w składanie ślubów zakonnych.

Mamy też problem z podejmowaniem radykalnych decyzji?

Bardzo wielu ludzi nie jest w stanie zdecydować się na radykalny krok, powiedzieć: „Tak, to jest moja droga”. Ale nie staniemy się w pełni ludźmi, jeśli w którymś momencie życia nie podejmiemy zobowiązań i nie powiemy „tak”.

I co się wtedy stanie?

Przestaniemy gonić w kółko i pójdziemy prostą drogą. I każdy chrześcijanin w dojrzałym wieku musi się na to zdecydować, jeśli chce rzeczywiście być uczniem Chrystusa. Nie można być uczniem przez pięć godzin dziennie, a potem być panem i szefem. Uczniem jest się przez całe życie.