© Wydawnictwo WAM – Księża Jezuici, 2016

Opieka redakcyjna: Olaf Pietek

Redakcja: Anna Poinc-Chrabąszcz

Korekta: Dariusz Godoś

Projekt okładki: Anna Jędrusiak

Skład: Edycja

NIHIL OBSTAT: Prowincja Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego, ks. Jakub Kołacz SJ, prowincjał Kraków, dn. 22 lutego 2016 r., l.dz. 51/2016

ISBN 978-83-277-0526-6 (ePub)

ISBN 978-83-277-0527-3 (Mobi)

WYDAWNICTWO WAM

ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków

tel. 12 62 93 200 • faks 12 42 95 003

e-mail: wam@wydawnictwowam.pl

www.wydawnictwowam.pl

DZIAŁ HANDLOWY

tel. 12 62 93 254-256 • faks 12 62 93 496

e-mail: handel@wydawnictwowam.pl

KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA

tel. 12 62 93 260

e.wydawnictwowam.pl

Przygotowanie wydania elektronicznego

Magdalena Wojtas / 88em.eu

Spis treści

Wprowadzenie

1. Spotkania ze Słowem Bożym

1.1. Jak czytać Pismo Święte?

Wstęp

Tydzień I – Biblijne zasady spotkania ze Słowem Bożym

Tydzień II – Świadkowie tradycji przewodnikami po lekturze Pisma Świętego

1.2. Tajemnica Słowa Bożego

Wstęp

Tydzień III – Ogród Pisma Świętego

Tydzień IV – Tajemnica Boga i człowieka

1.3. Dekalog

Wstęp

Tydzień V – Wiara w Jezusa. Pierwsze przykazanie Dekalogu

Tydzień VI – Drugie przykazanie Dekalogu

Tydzień VII – Trzecie, czwarte i piąte przykazanie Dekalogu

Tydzień VIII – Szóste, siódme, ósme, dziewiąte i dziesiąte przykazanie Dekalogu

1.4. Nawrócenie

Wstęp

Tydzień IX – Życie w prawdzie

Tydzień X – Chrzest Janowy

Tydzień XI – Oczyszczenie i oświecenie

Tydzień XII – Chrzest Jezusa

Tydzień XIII – Pustynia Jezusa

Tydzień XIV – Moc Słowa Bożego

2. Towarzyszenie Słowu Bożemu

2.1. Uczniostwo

Wstęp

Tydzień XV – Sympatyk a uczeń Jezusa

Tydzień XVI – Powołanie uczniów

2.2. Błogosławieństwa

Wstęp

Tydzień XVII – Błogosławieni ubodzy w duchu – <em>anawim</em>

Tydzień XVIII – Błogosławieni, którzy się smucą. Błogosławieni cisi – łagodni

Tydzień XIX – Błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawiedliwości. Błogosławieni miłosierni

Tydzień XX – Błogosławieni czystego serca

Tydzień XXI – Błogosławieni wprowadzający pokój

Tydzień XXII – Błogosławieni, którzy cierpią prześladowanie dla sprawiedliwości

Tydzień XXIII – Radość z cierpienia ze względu na Jezusa

2.3. Kazanie na Górze

Wstęp

Tydzień XXIV – Światłość świata

Tydzień XXV – Gniew i pożądliwość

Tydzień XXVI – Prawdomówność i miłość nieprzyjaciół

Tydzień XXVII – Miłosierdzie, modlitwa, post

Tydzień XXVIII – Wolność od dóbr ziemskich

Tydzień XXIX – Problem osądzania i wytrwała modlitwa

Tydzień XXX – Dwie drogi

2.4. Weryfikacja uczniostwa

Wstęp

Tydzień XXXI – Pole zachęty

Zakończenie

Bibliografia

Wykaz skrótów

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Spis treści

Wprowadzenie

Wprowadzenie

Oddawana do rąk Czytelnika książka jest owocem wieloletnich teologicznych i duszpasterskich poszukiwań nowej metody lektury Słowa Bożego, która pomogłaby wiernym bardziej owocnie je rozważać i stosować jego naukę w codziennym życiu. W praktyce duszpasterskiej można zauważyć, że wielu z tych, którzy odkryli wartość czytania Pisma Świętego, nie sięga po nie codziennie, a tylko okazjonalnie. Owoce spotkania ze Słowem Bożym są jednak wówczas znacznie mniejsze niż wtedy, kiedy jest ono codziennym pokarmem.

Do tej pory najczęstszym rozwiązaniem tego dylematu była propozycja medytacji nad tekstami Biblii, które w danym dniu są odczytywane w czasie Mszy Świętej. Jest to niewątpliwie bardzo cenna praktyka, zwłaszcza jako przygotowanie do udziału w codziennej Eucharystii. Choć czytania mszalne są ułożone na zasadzie kontynuacji, to jednak bardzo często istnieją duże luki w ciągłości tekstu, które uniemożliwiają odczytywanie tekstu Pisma Świętego w kontekście poprzednich jego fragmentów, co nie pozwala w pełni odkryć jego przesłania. Dlatego zawsze preferowałem lekturę poszczególnych ksiąg Ewangelii w grupach biblijnych, zachęcając uczestników do codziennej medytacji analizowanych wersetów.

Odkrycie bogactwa Pisma Świętego zawdzięczam ojcom Kościoła i ich niestrudzonemu popularyzatorowi księdzu profesorowi Edwardowi Stańkowi. Ukazana przez nich metoda odczytywania przesłania Ewangelii zakłada analizę tekstu werset po wersecie i wzywa do skonfrontowania tak odczytanego Słowa Bożego ze swoim życiem. W ten sposób można odczytać sens dosłowny i duchowy Pisma Świętego. Ten ostatni dzieli się jeszcze na sens moralny, alegoryczny i anagogiczny. Katechizm Kościoła katolickiego przytacza średniowieczny dwuwiersz, który ukazuje istotę wymienionych czterech rodzajów sensu Pisma Świętego:

„Sens dosłowny przekazuje wydarzenia, alegoria prowadzi do wiary,

Sens moralny mówi, co należy czynić, anagogia – dokąd dążyć” (KKK 118).

Tradycja Kościoła podkreśla konieczność odczytywania najpierw sensu dosłownego, co wyraził święty Tomasz, mówiąc: „Wszystkie rodzaje sensu Pisma Świętego powinny się opierać na sensie dosłownym” (KKK 116). W niniejszej książce zawsze będę się zatem starał najpierw odkryć ten fundamentalny sens Pisma Świętego. Następnie spróbuję przedstawić sens moralny, a niekiedy sens alegoryczny rozważanego Słowa Bożego. W szczególny sposób będzie zaakcentowany jego sens anagogiczny, który zostanie ukazany w kluczu inicjacyjnym. Greckie słowo anagogia należy tłumaczyć jako „ruch wzwyż”, dlatego też anagogiczny sens Pisma Świętego ukazuje etapy rozwoju duchowego człowieka. Metoda inicjacyjnego odczytywania Biblii, którą prezentują prace profesora Bogusława Górki, wyrasta natomiast z przekonania, że teksty Nowego Testamentu, a zwłaszcza Ewangelie, powstały jako podręczniki, według których w pierwotnym Kościele przygotowywano do chrztu.

Będąc pod wpływem inspiracji najstarszej tradycji Kościoła oraz najnowszych prac naukowych nad przesłaniem Nowego Testamentu, podjąłem próbę napisania pomocy dla moich parafian w Rusocicach – podkrakowskiej wsi, z którymi od lat czytałem Ewangelię w grupach biblijnych¹. Ponieważ z tych materiałów pragnęły korzystać inne grupy, spoza parafii, zrodził się pomysł, aby przygotować tę propozycję do druku. Moja książka jest zbiorem materiałów z pierwszego roku spotkań grup biblijnych. W związku z tym, że teksty powstawały z tygodnia na tydzień, publikacja ma układ tygodniowy z wyszczególnieniem kolejnych dni. Do każdego dnia zostały przypisane fragmenty Pisma Świętego z podanymi na marginesach siglami, czyli „współrzędnymi” fragmentu (oznaczającymi skrótową nazwę księgi, jej rozdział i wersety), przeznaczone do codziennej medytacji. Komentarze i propozycje odniesienia biblijnych prawd do naszego życia mają być pomocą w tych codziennych rozważaniach. Szczupłość komentarzy wynika z przyczyn czysto technicznych: materiały do tygodniowej refleksji były pomieszczone na jednej kartce formatu A4, co ułatwiało ich drukowanie. Zasadniczo co trzy tygodnie odbywały się spotkania, których celem było podsumowanie rozważanych fragmentów Pisma Świętego w minionych dniach i wprowadzenie do kolejnych. Na każdym spotkaniu była przybliżana tematyka dwóch następnych tygodni rozważań Słowa Bożego, natomiast trzeci miał charakter powtórzeniowy – każdy indywidualnie powracał do najważniejszych i najbardziej dla niego poruszających tekstów z poprzednich dwóch tygodni. Podobnie po każdym z głównych punktów prezentowanych w książce materiałów zalecane jest powtórzenie rozważanych treści. Zawiera ona materiał na cały rok formacji biblijnej, czyli treści do rozważań na trzydzieści jeden tygodni, przy uwzględnieniu piętnastu tygodni powtórzeniowych i przerwy wakacyjnej. Okres wakacji można wykorzystać na podsumowanie całości rozważań. Każdy z rozdziałów został podzielony na punkty, w których połączono tematycznie materiały do rozważań biblijnych. Tak wydzielone grupy tematyczne są poprzedzone wstępem, który pozwala Czytelnikowi zaznajomić się z głównymi zagadnieniami poruszanymi w danej części książki.

Zasadniczą cechą tej propozycji jest jej inicjacyjny charakter: zaprasza ona Czytelnika do wieloletniej wędrówki ku głębszemu poznaniu Jezusa poprzez Jego Słowo. Owocem pierwszego roku tej wędrówki jest odkrycie prawdy, że na początku Ewangelii można wyróżnić dwa ważne etapy związane z doświadczeniem Bożego miłosierdzia, w które Bóg chce wprowadzić każdego, kto pragnie poznać Jego tajemnicę. Pierwszym jest nawrócenie, wzywają do niego Jan Chrzciciel i Jezus na początku swej misji; drugim – rozpoczęcie uczniostwa w szkole Jezusa.

Pierwsza część niniejszej książki, Spotkania ze Słowem Bożym, ukazuje metodę czytania Pisma Świętego, a następnie podprowadza Czytelnika do nawrócenia. Ten etap można nazwać prekatechumenatem, podczas którego inicjowany doświadcza poznania Boga jako Pana i Ojca. Celem drugiej części, Towarzyszenie Słowu Bożemu, jest natomiast rozpoczęcie uczniostwa w szkole Jezusa, czyli katechumenatu, który ma wprowadzić inicjowanego w tajemnicę człowieczeństwa i Bóstwa Jezusa. Tak zarysowana perspektywa medytacji nad Pismem Świętym ukazuje dwa etapy życia według zasad sprawiedliwości Bożej. Pierwszym stopniem sprawiedliwości jest życie zgodnie z zasadami Dekalogu, co stanowi przedmiot refleksji w pierwszym rozdziale tej książki. W drugim rozdziale będzie nakreślona perspektywa życia ucznia Chrystusa na podstawie Kazania na Górze, gdzie aspekt sprawiedliwości człowieka jest podniesiony jeszcze wyżej, co Jezus wyraził słowami: „Jeśli wasza sprawiedliwość nie będzie większa niż uczonych w Piśmie i faryzeuszy, nie wejdziecie do królestwa niebieskiego” (Mt 5, 20).

Kieruję słowa podziękowań do moich parafian z Rusocic, których pragnienie codziennego czytania i rozważania Pisma Świętego zmobilizowało mnie do przygotowania tych materiałów. Zawdzięczam im nie tylko inspirację, ale także konkretne wskazówki, nieocenione przy redagowaniu cotygodniowych materiałów, odnoszące się zarówno do ich treści, jak i formy. Kolejne grupy, którym jestem winien wdzięczność za wkład w przygotowanie prezentowanych materiałów, to Wspólnota Świeckiego Zakonu Karmelitów Bosych w Chrzanowie oraz przewodniczki i wędrownicy Skautów Europy z hufców krakowskich Stowarzyszenia Harcerstwa Katolickiego „Zawisza”, z którymi również czytałem Pismo Święte opisaną tutaj metodą. Nie mogę pominąć także tych osób, które w ramach indywidualnego kierownictwa duchowego, korzystając z niniejszych materiałów, wpłynęły na ich ostateczny kształt. Wyrazy szczególnej wdzięczności kieruję do księdza profesora Edwarda Stańka, który zechciał przeczytać moje rozważania i podzielić się ze mną cennymi uwagami nadającymi im ostateczną wersję. Nieodzowna była także pomoc pana Olafa Pietka – redaktora tej książki.