Przedmowa

W co wierzysz? – pytanie to Jezus wielokrotnie zadaje w Ewangelii według św. Jana. Niewidomego od urodzenia pyta: „Czy wierzysz w Syna Człowieczego?”. Marcie, która opłakuje swojego brata, Łazarza, mówi: „Każdy, kto żyje i wierzy we mnie, nie umrze na wieki. Czy wierzysz w to?”, a na jej wątpliwości, czy warto otwierać grób brata, odpowiada zdecydowanie: „Czy nie zapewniłem cię, że zobaczysz chwałę Bożą, jeśli tylko uwierzysz?”.

Sam fakt użycia w tych przykładach zaimka „ty” dowodzi, że wiara ma wyjątkowo osobisty charakter. Wierzyć można tylko „w pierwszej osobie liczby pojedynczej”. Nawet wyznanie wiary – chociaż podczas Mszy Świętej wypowiadane jest przez wszystkich wiernych – rozpoczyna się od liczby pojedynczej: „Wierzę w Jednego Boga”, a nie od liczby mnogiej: „Wierzymy”. „Trzeba uwierzyć sercem” (corde creditur), pisał św. Paweł (por. Rz 10, 10); „akt wiary wyrasta z korzeni serca” – stwierdził św. Augustyn. Właśnie dlatego jest to najbardziej intymne, najbardziej osobiste działanie człowieka, w którym wyraża się pełnia jego wolności.

Na tym etapie rozwoju historii i ludzkości coraz rzadziej – szczególnie w odniesieniu do religii – możemy odwoływać się do tradycji, do tego, co zostało nam przekazane, oraz do środowiska kulturowego. Wiara w coraz większym stopniu staje się osobistą decyzją, którą dorosły człowiek powinien podjąć i odnawiać, odkrywając w sobie – jak również w Słowie Bożym oraz w autorytecie Kościoła – głęboką motywację i piękno. Czułem przymus odpowiedzi na ten wymóg za każdym razem, kiedy w swoich kazaniach i tekstach poruszałem temat wiary, zwłaszcza kiedy przemawiałem w Domu Papieskim w obecności Jana Pawła II i Benedykta XVI.

Wydawnictwo Àncora wpadło na doskonały pomysł zebrania w jednym tomie moich tekstów poświęconych wierze lub związanych z tym tematem. Realizację tego pomysłu powierzono świetnemu redaktorowi Agostino Terraniemu, który ma olbrzymie doświadczenie w pracy. Podzielił on obszerny materiał na kilka rozdziałów, czerpiąc inspirację z listu apostolskiego Porta fidei, w którym papież Benedykt XVI ogłaszał Rok Wiary: „Pragniemy, aby ten Rok rozbudził w każdym wierzącym aspirację do wyznawania wiary w jej pełni i z odnowionym przekonaniem, z ufnością i nadzieją. Będzie to też dobra okazja, by bardziej celebrować wiarę w liturgii, zwłaszcza Eucharystii. (…) Jednocześnie pragniemy, żeby świadectwo życia ludzi wierzących było coraz bardziej wiarygodne” (nr 9).

Stąd właśnie zaczerpnięto tytuły trzech środkowych części: Wyznanie wiary, Celebracja wiary oraz Świadectwo wiary. Do nich dołączono część wstępną Otwórzcie drzwi wiary!, w której omówiono aspekty stanowiące tło tej cnoty teologicznej, oraz część końcową, poświęconą „Maryi jako pierwszej wierzącej” (celem dwunastu rozdziałów tej części było zmierzenie się z motywem „dwunastu gwiazd” Niewiasty z Apokalipsy).

Pozostaje mi tylko podziękować wydawcy i redaktorowi za wykonanie wspaniałej pracy oraz życzyć czytelnikom, aby doświadczyli wewnętrznego oświecenia i radości, które wynikają z „namaszczenia wiarą”.

Raniero Cantalamessa

1

Drzwi wiary są otwarte

Tylko jedne drzwi prowadzą do wolności: „Chrystus nas wyzwolił, abyśmy byli wolni” (Ga 5, 1)1. Istnieją trzy sposoby ich otwierania albo inaczej: mamy trzy cnoty, które mówią, jak należy podejmować decyzje – wiarę, nadzieję i miłość. Można zatem uznać, że jest to troje osobnych drzwi.

Są to drzwi wyjątkowe: otwierają się z dwóch stron, od wewnątrz i z zewnątrz, za pomocą dwóch kluczy, z których jeden znajduje się w rękach człowieka, a drugi w rękach Boga. Żaden z tych kluczy nie otworzy drzwi bez drugiego.

Wlane w nas cnoty teologiczne w większym stopniu niż owocem wolności są wynikiem łaski. Człowiek nie może otworzyć tych drzwi bez udziału Boga, a Bóg nie chce ich otwierać bez zgody człowieka. Ten, który mimo drzwi zamkniętych stanął przed uczniami w Wieczerniku, nie wchodzi przez zamknięte drzwi do serca człowieka, ale „stoi przed drzwiami i puka” (por. Ap 3, 20).

W Dziejach Apostolskich czytamy, że Bóg „poganom otworzył drzwi wiary” (Dz 14, 27). Daje nam On możliwość odkrycia wiary poprzez ludzi posłanych, aby głosić Dobrą Nowinę, czyli Ewangelię. Człowiek otwiera swoje drzwi wiary, kiedy korzysta z tej możliwości, czyli wierzy.

Wiara, nadzieja i miłość to trzy cnoty, które są darami danymi nam przez Boga. Stały się naszymi, ponieważ ich przyjęcie w największym stopniu wymaga od nas wolnej decyzji. Pochodzą od Boga, ponieważ są Bożym „darem” w Duchu Świętym. Relacja z Duchem Świętym uwidacznia się niemal za każdym razem, kiedy mówimy o trzech cnotach teologicznych: „Natomiast my w Duchu spodziewamy się usprawiedliwienia dzięki wierze. Bo w Chrystusie Jezusie [znaczenie ma] wiara wyrażająca się w miłości” (Ga 5, 5-6).

W jednej z prefacji adwentowych czytamy: „Chrystus przychodzi do nas w każdym człowieku i o każdym czasie, abyśmy Go przyjmowali z wiarą i w miłości dawali świadectwo błogosławionej nadziei Jego królestwa”. Chrystusowi, który poprzez swoje narodziny przychodzi do nas, musimy zatem otworzyć drzwi wiary, nadziei i miłości.

1 Jeśli nie zaznaczono inaczej, cytaty z Pisma Świętego pochodzą z: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Edycja św. Pawła, Częstochowa 2008 – wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza.

2

„Otwórzcie drzwi
Chrystusowi!”

Podczas Mszy Świętej z okazji uroczystej inauguracji swojego pontyfikatu św. Jan Paweł II wypowiedział słowa, które w tamtym czasie odbiły się głośnym echem w całym Kościele: „Otwórzcie, otwórzcie na oścież drzwi Chrystusowi!”. Chciałbym na nowo podjąć to zaproszenie i powyższe zdanie uczynić tematem naszych rozważań. Zawiera ono bowiem typowy program „przygotowania”. Otwarcie drzwi Chrystusowi oznacza to samo fundamentalne działanie, o którym mówił Jan Chrzciciel, kiedy nawoływał do przygotowywania drogi dla Pana (por. Mt 3, 3).

Od zawsze ważne miejsce w liturgii zajmują znane słowa psalmu: „Bramy, podnieście swe głowy! Powstańcie, wrota odwieczne! Niech wejdzie Król chwały!” (Ps 24, 7). Według jednej z interpretacji psalm ten odnosi się do momentu, w którym Arkę Przymierza wniesiono do Jerozolimy i tymczasowo umieszczono przypuszczalnie w miejscu wcześniejszego kultu lokalnego bóstwa. Wejście do tego miejsca mogło być zbyt wąskie, dlatego trzeba było je poszerzyć, żeby wnieść Arkę do środka. W takim wypadku ożywiony dialog: „Otwórzcie drzwi… Niech wejdzie Król chwały!”, byłby odtworzeniem – podobnie jak w liturgii podczas śpiewu psalmu responsoryjnego – dialogu między ludźmi, którzy wnosili Arkę, a tymi, którzy oczekiwali na nią wewnątrz.

W interpretacji ojców Kościoła bramy, o których mowa w tym psalmie, są wrotami piekieł, do których zstępuje Chrystus, bądź wrotami niebios, które otwierają się na Jego przyjęcie podczas wniebowstąpienia. Są to również drzwi serca człowieka. „Każdy człowiek ma własne drzwi, przez które wchodzi Chrystus” – pisał św. Ambroży, odwołując się do omawianego psalmu.

Drzwi zawsze miały głębokie znaczenie symboliczne, zwłaszcza w Piśmie Świętym. Przejście z zewnątrz do wewnątrz, ze świata zewnętrznego do wewnętrznego oznacza bowiem bezpieczeństwo, komunikację, spotkanie, bliskość i tajemnicę. Jedynymi wielkimi drzwiami, jakie człowiek może otworzyć Chrystusowi lub je przed Nim zamknąć, są drzwi wolności od grzechu: „Chrystus nas wyzwolił, abyśmy byli wolni” (Ga 5, 1).

3

Jaka wiara?
Wiara w Jezusa Chrystusa!

W Prologu do Ewangelii według św. Jana jest mowa o Słowie: „Tych zaś, którzy Je przyjęli, obdarzyło mocą, aby się stali dziećmi Bożymi. To są ci, którzy wierzą w Jego imię” (J 1, 12). Co to znaczy „przyjąć Słowo”? Czy jest to wyłącznie wiara w Jego boskość, wiara w to, że On istnieje „sam z siebie”? Na ogół wiara kształtuje się właśnie w taki sposób, że w większym stopniu wierzymy w osobę Chrystusa niż w Jego dzieło.

W cieniu pozostaje więc aspekt wiary dotyczący zbawienia i działania Chrystusa w człowieku, dzięki któremu wiara łączy się z misterium paschalnym i odpowiada na pytanie: „Co Jezus Chrystus robi dla nas?”.

W tym kontekście bardzo wymowne jest to, że w tradycji Kościoła zupełnie inną wagę przywiązywano do dwóch fragmentów Prologu Janowej Ewangelii: „Tych zaś, którzy Je przyjęli, obdarzyło mocą, aby się stali dziećmi Bożymi” (w. 12), oraz: „Słowo stało się ciałem” (w. 14). Można powiedzieć, że pierwszy z tych wersetów został odsunięty w cień na rzecz sąsiedniego. Wydaje się jednak, że dla autora Ewangelii pierwszy werset nie był wcale mniej ważny od drugiego. Co więcej, o ile wcielenie Słowa oznacza „sposób” realizacji Bożego planu, o tyle proces kształtowania dzieci Bożych poprzez wiarę oznacza „cel” tego planu. „Bóg stał się człowiekiem – mawiali ojcowie Kościoła – po to, żeby człowiek stał się Bogiem”.

W Liście do Galatów św. Paweł pisze: „Gdy jednak wypełnił się czas, Bóg wysłał swego Syna zrodzonego z kobiety, narodzonego w czasach Prawa, aby uwolnić tych, którzy podlegali Prawu, abyśmy się stali przybranymi dziećmi” (Ga 4, 4). Również w tym fragmencie jest mowa o tym, że celem przyjścia Jezusa na świat było uczynienie z ludzi dzieci Bożych.

Trzeci fragment pochodzi z Listu do Tytusa: „Łaska Boża okazała się zbawienna dla wszystkich ludzi” (Tt 2, 11). I dalej: „A oto objawiła się dobroć i miłość Boga, naszego Zbawiciela. On zbawił nas nie dzięki sprawiedliwym czynom, które spełniliśmy, lecz ze względu na swe miłosierdzie (…), abyśmy usprawiedliwieni przez Jego łaskę stali się – zgodnie z nadzieją – dziedzicami życia wiecznego” (Tt 3, 4-5.7).

W ten sposób dochodzimy do słynnego fragmentu z Listu do Rzymian, w którym jest mowa o usprawiedliwieniu przez wiarę: „Teraz (…) ujawniła się Boża sprawiedliwość (…) osiągana przez wiarę w Jezusa Chrystusa, ofiarowana bez różnicy wszystkim wierzącym” (Rz 3, 21-22). W całej Ewangelii, czyli Dobrej Nowinie, jest mowa o tym, że Bóg za darmo udzielił nam zbawienia i zesłał swoje królestwo w osobie swojego Syna, Jezusa Chrystusa. Jest w niej mowa o tym, że Jezus, Jeszua, naprawdę jest Bogiem, który zbawia (por. Mt 1, 21); co więcej – On sam jest Zbawieniem. Zbawienie przychodzi przez łaskę, jest darem i otrzymuje się je poprzez wiarę.

4

Wiara!
To naprawdę są drzwi

Święty Augustyn łączy słowa psalmu: „Wierność z ziemi wyrośnie, a sprawiedliwość wychyli się z nieba” (Ps 85, 12)2 ze słowami św. Pawła o sprawiedliwości otrzymywanej przez wiarę. „Sprawiedliwość nie pochodzi od nas, lecz «z nieba się wychyliła». A więc ten, «kto się chlubi», niech się chlubi nie w sobie, ale «w Panu» (…). Czy mógł nam Pan okazać większą łaskę? Swojego jedynego Syna uczynił Synem Człowieczym, a synów ludzkich uczynił synami Bożymi. A jeśli chcesz wiedzieć, jaka jest w tym twoja zasługa, jaki powód tak wielkiego daru i jaka twoja sprawiedliwość, to doszukując się przyczyn, nie znajdziesz nic innego, jak tylko łaskę Boga”.

Augustyn mówi również: „Skąd człowiek może wziąć sprawiedliwość? Od samego siebie? Ale czy nędzarz może sam siebie nakarmić? Czy człowiek nagi może się odziać, jeśli ktoś nie poda mu ubrania? Nie mamy sprawiedliwości. Tu, na ziemi, mamy tylko grzechy (…). Czy sprawiedliwość może istnieć bez wiary? Człowiek sprawiedliwy żyje przecież dla wiary. Sprawiedliwość wychyliła się z nieba, żeby ludzie stali się sprawiedliwi, ale nie swoją sprawiedliwością, lecz sprawiedliwością Boga”.

Oto drzwi wiary, które trzeba otworzyć – otworzyć na oścież – przychodzącemu Chrystusowi. Oto wielkie drzwi wiary, która usprawiedliwia grzesznika, wiary, która jest początkiem nowego życia. Wiary, która udzielając pozytywnej odpowiedzi łasce, tworzy podstawową syntezę życia. Naukowcy od dawna z wielką pasją próbują odkryć tajemnicę początku życia we Wszechświecie. Wiadomo, że ono również jest owocem syntezy elementów, które połączyły się ze sobą, dając początek nieistniejącej wcześniej rzeczywistości. Życie ponadnaturalne również rodzi się z syntezy – ze spotkania wiary z łaską: „Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę! Nie jest to więc waszą zasługą, lecz darem Boga. Nie za dokonane czyny, aby nikt się nie chełpił” (Ef 2, 8-9).

Wiara! To naprawdę są drzwi. Drzwi, które początkowo zawsze są zbyt wąskie i które trzeba poszerzać całe życie. Im są szersze, tym więcej Boskiej rzeczywistości wpuszczają do życia człowieka. Wiara bowiem jest jak świetliste wrota – otwiera oczy na świat: „Niech Ojciec chwały da wam światłe oczy serca” (por. Ef 1, 17-18). Kiedy otwierają się oczy, zawsze powstaje nowy świat. Wiara jest dosłownie odkryciem nowej rzeczywistości. Dlatego właśnie w Ewangelii według św. Jana symbolem wejścia do światła jest cudowne uzdrowienie człowieka niewidomego od urodzenia, który nie widział i w jednej chwili przejrzał (por. J 9, 11.15). Zmiana jakościowa jest nieskończenie wielka. Drzwi wiary zostają otwarte. Bóg wyciąga do nas rękę, w której znajdujemy łaskę dającą nam zbawienie i życie, człowiek natomiast wyciąga rękę, żeby przyjąć ten dar.

2 Cyt. za Biblią Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 1999.

5

Wiara pomaga człowiekowi
osiągać pełnię
człowieczeństwa

Jakże głęboką i wspaniałą rzeczą jest wiara! Człowiek współczesny przywiązuje dużą wagę do swoich możliwości. Człowieczeństwo w większym stopniu rozpatruje się dziś przez pryzmat wolności i potencjału możliwego do wykorzystania niż z perspektywy ludzkiej natury; częściej myśli się o tym, kim człowiek może się stać, niż o tym, kim jest od urodzenia. „Życie człowieka jest cudem – jak zostało napisane – tak nieskończenie delikatnym (najdrobniejszy pyłek wiosenny nie jest tak ulotny), tak nieskończenie kruchym (najbardziej misterna korona nie jest tak cienka), a jednak trwalszym niż cokolwiek innego, o ile daje nam możliwość czynienia dobra”. Jednocześnie człowiek jest dręczony przez lęk – wyrażony w powyższych słowach – który często rozpatrują filozofowie egzystencjalni; jest on związany ze świadomością, że w rzeczywistości człowiek ma ograniczone pole działania.

To tło kulturowe pozwala nam odkryć nowy aspekt wiary. Wiara mianowicie odkrywa przed człowiekiem wszystkie możliwości, ponieważ: „Dla wierzącego wszystko jest możliwe” (Mk 9, 23). Wiara to możliwość, szansa, którą dzierżymy w swoich rękach. Wierzyć to znaczy „uznawać, że to, o czym nam ktoś mówi, jest prawdą”; ten akt uznania został uzależniony od naszej woli. „Człowiek zatem posiada zdolność wierzenia. Bóg stworzył nas tak, abyśmy mogli wierzyć, chociaż ta zdolność – jak wszystko inne – pochodzi od Boga i jest Jego darem”.

Wiara jest możliwością, która została dana wszystkim, bez wyjątku. Jeśli się nad tym zastanowimy, dojdziemy do wniosku, że wiara to jedyna rzecz, która wprowadza równość między ludźmi, ponieważ wszyscy ludzie – bogaci i biedni, uczeni i niewykształceni – posiadają tę samą zdolność wiary. Co więcej, ludzie ubodzy, prości – z ludzkiego punktu widzenia stojący najniżej w hierarchii – w odniesieniu do wiary są najbardziej uprzywilejowani, o czym przypomina sam Jezus: „Objawiłeś [te rzeczy] prostaczkom” (Mt 11, 25)3.

Idąc za tym praktycznym tokiem myślenia, stwierdzamy, że nie możemy ukazywać tylko pewników naszej wiary i rozważać. Jesteśmy wezwani, aby wprowadzać je w czyn, przechodząc od kontemplacji do działania, od teorii do praktyki. Bóg dzięki swojej łasce usprawiedliwia nas od chwili chrztu, dlatego musimy wciąż na nowo przyjmować to Jego usprawiedliwienie poprzez wiarę. „Spodziewamy się usprawiedliwienia dzięki wierze” – pisze apostoł, który usprawiedliwienie na ogół łączy z chrztem. Wiele razy można się narodzić na nowo dzięki wierze, wiele razy można zaczynać od początku.

W Ewangelii został nam dany przykład, który powinniśmy naśladować. Chodzi mianowicie o celnika, który wchodzi do świątyni w zwykły dzień. Jest tam tylko on i pewien faryzeusz. Celnik zawiera całe swoje życie w jednym zawołaniu: „Boże, bądź miłosierny dla mnie, grzesznego” (Łk 18, 13). Ten człowiek widzi w sobie wyłącznie grzech, a w Bogu – samo miłosierdzie. Dlatego „odszedł do domu usprawiedliwiony”. Prawda wyrosła z ziemi jego serca i dlatego sprawiedliwość wychyliła się dla niego z nieba.

3 Za Biblią Tysiąclecia, dz. cyt.

6

Człowiek sprawiedliwy
żyje wiarą

Wiara nie ogranicza uwagi człowieka do osobistej, intymnej, prywatnej przestrzeni. Wiara to jedyne kryterium, które umożliwia nam właściwe odniesienie się do świata i historii. Mówiąc o wierze, która usprawiedliwia, św. Paweł cytuje słynną przepowiednię proroka Habakuka: „Sprawiedliwy będzie żył dzięki wierze” (por. Ha 2, 4; Rz 1, 17; Hbr 10, 37-38). Te słowa zostały przytoczone w Nowym Testamencie aż trzy razy, co jest świadectwem ich wiecznej trwałości i niezwykłego znaczenia.

Co chce nam powiedzieć Bóg przez te prorocze słowa? Przesłanie zawarte w Księdze Habakuka ma dramatyczny charakter i rozwija się w sposób linearny. Na początku prorok skarży się, że sprawiedliwość doznała porażki, a Bóg z wysokości niebios bezczynnie przygląda się gwałtowi i przemocy. Bóg odpowiada, że to wszystko niedługo się skończy, ponieważ już wkrótce nastanie nowa plaga (Chaldejczycy), która zmiecie z powierzchni ziemi wszystko i wszystkich. Prorok buntuje się na takie rozwiązanie: To taka jest odpowiedź Boga? Tyrania ma być zastąpiona kolejnym uciskiem? Jak Bóg, który ma tak „czyste oczy”, może przyglądać się złu i milczeć?

Na taką reakcję proroka czekał Bóg. Wyrocznia Boga zostaje wprowadzona w niezwykle podniosły sposób: „Zapisz widzenie, wyryj na tablicach (…). Jeśli się spóźnia, oczekuj go (…). Patrz, oto dusza pyszałka nie upodoba go sobie, a sprawiedliwy będzie żył dzięki swojej wierności”. Prorok zostaje wezwany do wykonania skoku w wierze. Bóg nie pokazuje mu rozwiązania zagadki historii, ale prosi, żeby zaufał Mu i Jego sprawiedliwości mimo wszelkich przeszkód. Rozwiązaniem nie jest zakończenie czasu próby, lecz wzrost wiary. „Najwspanialsze przesłanie tego proroka polega nie tyle na podaniu nowych argumentów wyjaśniających działanie Boga – napisał Luis Alonso Schökel – ile na ukazaniu postawy wiary. Jedynym właściwym sposobem interpretowania historii jest dialog z Bogiem, stawianie pytań i trwanie w nadziei wbrew wszelkiej nadziei”.

Za pośrednictwem proroka Habakuka Bóg udziela nam następującej lekcji: Historia ludzkości jest nieustanną walką dobra ze złem, zapisem ciągłego triumfu bezbożnych i cierpień sprawiedliwych. Ostatecznego zwycięstwa dobra nad złem nie należy szukać w historii, ale poza nią, w nieokreślonej przyszłości, która jednocześnie jest bliska i daleka. Bóg jest panem świata i sprawuje władzę nad historycznymi wydarzeniami w taki sposób, że nawet okrutne czyny bezbożników – nawet grzech – służy realizacji Jego tajemniczych planów. Święty Augustyn powtarza tę wielką naukę w Państwie Bożym, podsumowując ją w słynnym zdaniu: „Aż do końca świata tego kroczy w podróży swej Kościół wśród prześladowań ze strony świata i wśród pociech Bożych”. Dzięki wierze możemy doświadczać pociech Bożych nawet w czasie prześladowań świata, nie spodziewając się, że one ustaną: „Zwycięstwem, które zwyciężyło świat, jest nasza wiara” (1 J 5, 4).

7

Drzwi ludzkiego serca
i drzwi Kościoła

Dostępne w wersji pełnej

8

Maryja – matka Kościoła
i wierna dziewica

Dostępne w wersji pełnej

1

Wierzę

Dostępne w wersji pełnej

2

Wierzę
w Boga Ojca

Dostępne w wersji pełnej

3

Ojca Wszechmogącego,
Stworzyciela nieba i ziemi

Dostępne w wersji pełnej

4

Stworzyciela
rzeczy widzialnych
i niewidzialnych

Dostępne w wersji pełnej

5

W Pana naszego jedynego,
Jezusa Chrystusa

Dostępne w wersji pełnej

6

Syna Jego jedynego,
który z Ojca jest zrodzony

Dostępne w wersji pełnej

7

Bóg z Boga (…),
Bóg prawdziwy
z Boga prawdziwego (…),
współistotny Ojcu

Dostępne w wersji pełnej

8

Przez Jezusa Chrystusa
wszystko się stało

Dostępne w wersji pełnej

9

Dla nas, ludzi,
i dla naszego zbawienia
zstąpił z nieba

Dostępne w wersji pełnej

10

Za sprawą Ducha Świętego
przyjął ciało
z Maryi Dziewicy

Dostępne w wersji pełnej

11

Stał się człowiekiem.
Ukrzyżowany
również za nas,
pod Poncjuszem Piłatem
został umęczony
i pogrzebany

Dostępne w wersji pełnej

12

Zmartwychwstał
dnia trzeciego

Dostępne w wersji pełnej

13

Jak oznajmia Pismo

Dostępne w wersji pełnej

14

Wstąpił do nieba.
Siedzi po prawicy Ojca

Dostępne w wersji pełnej

15

Powtórnie przyjdzie
w chwale sądzić
żywych i umarłych

Dostępne w wersji pełnej

16

Królestwu Jego
nie będzie końca

Dostępne w wersji pełnej

17

Wierzę w Ducha Świętego,
Pana i Ożywiciela

Dostępne w wersji pełnej

18

Który od Ojca
i Syna pochodzi.
Który z Ojcem i Synem
wspólnie odbiera
uwielbienie i chwałę

Dostępne w wersji pełnej

19

W Ducha Świętego,
który mówił
przez proroków

Dostępne w wersji pełnej

20

Wierzę w Kościół

Dostępne w wersji pełnej

21

Wierzę w jeden, święty,
powszechny i apostolski
Kościół

Dostępne w wersji pełnej

22

Wyznaję jeden chrzest
na odpuszczenie grzechów

Dostępne w wersji pełnej

23

Oczekuję wskrzeszenia
umarłych i życia wiecznego
w przyszłym świecie

Dostępne w wersji pełnej

1

Misteria Chrystusowe

Dostępne w wersji pełnej

2

Misterium Chrystusa
w życiu Kościoła

Dostępne w wersji pełnej

3

Adwent, czyli „o tych,
którzy oczekiwali
pocieszenia Izraela”

Dostępne w wersji pełnej

4

Adwent,
spojrzenie z perspektywy
naszych czasów

Dostępne w wersji pełnej

5

Narodzenie Pańskie –
świadectwo radości

Dostępne w wersji pełnej

6

Narodzenie Pańskie:
„Zamilknijcie
przed obliczem Pana!”

Dostępne w wersji pełnej

7

Narodziny
i Objawienie Pańskie:
„Zatrzymajcie się,
i we Mnie uznajcie Boga!”

Dostępne w wersji pełnej

8

Jezus Chrystus, „światło
na oświecenie pogan
i chwałę ludu Twego”

Dostępne w wersji pełnej

9

Chrzest Jezusa:
„Bóg namaścił Go
Duchem Świętym i mocą”

Dostępne w wersji pełnej

10

Misterium
nauczania Jezusa

Dostępne w wersji pełnej

11

Misterium
przemienienia Jezusa

Dostępne w wersji pełnej

12

W kontemplacji
doznajemy przemiany

Dostępne w wersji pełnej

13

Wielki Post:
„Umarli dla grzechu,
ale żyjący dla Boga
w Jezusie Chrystusie”

Dostępne w wersji pełnej

14

Misterium paschalne:
„Czym dla was jest
ten obrzęd?”

Dostępne w wersji pełnej

15

„Chrystus, nasza Pascha,
został złożony w ofierze!”

Dostępne w wersji pełnej

16

Pascha – „przejście”
przez mękę Pańską

Dostępne w wersji pełnej

17

Pan prawdziwie
zmartwychwstał!

Dostępne w wersji pełnej

18

Zmartwychwstanie
a misterium paschalne

Dostępne w wersji pełnej

19

Tajemnica wniebowstąpienia:
„Przejście z tego świata
do Ojca”

Dostępne w wersji pełnej

20

Misterium Pięćdziesiątnicy:
Duch Święty „duszą”
Kościoła

Dostępne w wersji pełnej

1

Żyjmy dla Pana

Dostępne w wersji pełnej

2

Wiara:
dar, który przychodzi
ze słuchania

Dostępne w wersji pełnej

3

Nadzieja: radość z bycia
„zrodzonymi na nowo
do żywej nadziei”

Dostępne w wersji pełnej

4

Miłość przyjęta i darowana:
kochamy, ponieważ jesteśmy
„kochani przez Boga”

Dostępne w wersji pełnej

5

Chrzest: „narodzić się
z wody i Ducha”

Dostępne w wersji pełnej

6

Chrzest i bierzmowanie:
królewskie namaszczenie,
aby „być z Chrystusem”

Dostępne w wersji pełnej

7

Chrzest i bierzmowanie:
namaszczenie prorockie,
aby ewangelizować

Dostępne w wersji pełnej

8

Chrzest i bierzmowanie:
namaszczenie kapłańskie
i modlitwa z Jezusem

Dostępne w wersji pełnej

9

Eucharystia: Jezus Chrystus
działa w historii

Dostępne w wersji pełnej

10

Eucharystia „tworzy”
Kościół!

Dostępne w wersji pełnej

11

Eucharystia
„tworzy” Kościół
poprzez poświęcenie Bogu

Dostępne w wersji pełnej

12

Eucharystia „tworzy”
Kościół poprzez komunię
z Chrystusem

Dostępne w wersji pełnej

13

Eucharystia
„tworzy” Kościół
poprzez kontemplację
Chrystusa

Dostępne w wersji pełnej

14

Eucharystia
„tworzy” Kościół
poprzez naśladowanie
Chrystusa

Dostępne w wersji pełnej

15

Eucharystia
jako rzeczywista obecność
Pana Jezusa

Dostępne w wersji pełnej

16

Eucharystia
jako oczekiwanie
powrotu Pana

Dostępne w wersji pełnej

17

Misterium paschalne:
powrót do życia
wewnętrznego

Dostępne w wersji pełnej

18

Tajemnica nieprawości

Dostępne w wersji pełnej

19

Kościół – miejsce
odpuszczania grzechów

Dostępne w wersji pełnej

20

Rodzina – wielka tajemnica
„w odniesieniu
do Chrystusa i do Kościoła”

Dostępne w wersji pełnej

21

Rodzice i dzieci –
związek „w Panu”

Dostępne w wersji pełnej

22

Kapłaństwo ministerialne
i kapłaństwo powszechne

Dostępne w wersji pełnej

23

Urodzeni i wyświęceni
po to, aby umrzeć
w Chrystusie

Dostępne w wersji pełnej

24

„Miejsca” Ducha Świętego
w życiu chrześcijanina

Dostępne w wersji pełnej

25

Nowe życie,
nowa modlitwa

Dostępne w wersji pełnej

26

W biblijnej szkole
modlitwy

Dostępne w wersji pełnej

27

Modlitwa
Jezusa i Ducha Świętego

Dostępne w wersji pełnej

28

Modlić się słowami Jezusa –
Ojcze nasz

Dostępne w wersji pełnej

29

Modlitwa:
„Czynić to, co możesz.
Prosić o to,
czego nie możesz”

Dostępne w wersji pełnej

30

Modlitwa i działanie

Dostępne w wersji pełnej

31

Słuchać i czytać
Słowo Boże

Dostępne w wersji pełnej

32

Duchowa lektura
Pisma Świętego

Dostępne w wersji pełnej

33

„Ci, którzy słuchają
słowa Bożego
i wprowadzają je w czyn”

Dostępne w wersji pełnej

34

Błogosławieństwa:
„Uczcie się ode Mnie,
bo jestem łagodny
i pokorny sercem”

Dostępne w wersji pełnej

35

„Błogosławieni
ubodzy w duchu”

Dostępne w wersji pełnej

36

„Błogosławieni
czystego serca”

Dostępne w wersji pełnej

37

„Przez cierpienia
nauczył się posłuszeństwa”

Dostępne w wersji pełnej

1

Maryja, list napisany
ręką Boga żywego

Dostępne w wersji pełnej

2

„Pełna łaski”

Dostępne w wersji pełnej

3

„Oto Ja służebnica Pańska”

Dostępne w wersji pełnej

4

„Błogosławiona Ta,
która uwierzyła”

Dostępne w wersji pełnej

5

„Oto poczniesz
i porodzisz syna”

Dostępne w wersji pełnej

6

„Kobieto, czy to należy
do Mnie?”

Dostępne w wersji pełnej

7

Maryja,
uczennica Chrystusa

Dostępne w wersji pełnej

8

„Przy krzyżu Jezusa
stała Jego Matka”

Dostępne w wersji pełnej

9

„Kobieto, oto Twój syn”.
Następnie rzekł do ucznia:
„Oto twoja Matka”.

Dostępne w wersji pełnej

10

„I od tej godziny uczeń
przyjął Ją do siebie”

Dostępne w wersji pełnej

11

„Modlili się wytrwale
i jednomyślnie”

Dostępne w wersji pełnej

12

„Duch Święty
zstąpi na Ciebie”

Dostępne w wersji pełnej

Tytuł oryginału

Credi tu? Un pensiero al giorno sulla fede

© 2012 Àncora S.r.l.

Àncora Editrice, Via G.B. Niccolini, 8 - 20154 Milano

www.ancoralibri.it

© Wydawnictwo WAM, 2016

Opieka redakcyjna: Olaf Pietek

Redakcja: Zofia Smęda

Korekta: Zofia Palowska

Projekt okładki i części działowych: Agata Hanuszkiewicz

NIHIL OBSTAT

Prowincja Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego

ks. Jakub Kołacz SJ, prowincjał

Kraków, 9 listopada 2015 r., l. dz. 325/2015

ISBN 978-83-277-1079-6

WYDAWNICTWO WAM

ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków

tel. 12 62 93 200 • faks 12 42 95 003

e-mail: wam@wydawnictwowam.pl

www.wydawnictwowam.pl

DZIAŁ HANDLOWY

tel. 12 62 93 254-255 • faks 12 62 93 496

e-mail: handel@wydawnictwowam.pl

KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA

tel. 12 62 93 260, 12 62 93 446-447

faks 12 62 93 261

e.wydawnictwowam.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com