© Wydawnictwo WAM, 2014

Redakcja i korekta

Sylwia Łopatecka

Projekt okładki

Andrzej Sochacki

ISBN 978-83-277-0041-4 (ePub)

ISBN 978-83-277-0041-4 (Mobi)

NIHIL OBSTAT. Przełożony Prowincji Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego ks. Wojciech Ziółek SJ, prowincjał, Kraków, dn. 21 sierpnia 2014 r., l.dz. 46/2014.

WYDAWNICTWO WAM

ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków

tel. 12 62 93 200 • faks 12 42 95 003

e-mail: wam@wydawnictwowam.pl

www.wydawnictwowam.pl

DZIAŁ HANDLOWY

tel. 12 62 93 254-256 • faks 12 62 93 496

e-mail: handel@wydawnictwowam.pl

KSIĘGARNIA WYSYŁKOWA

tel. 12 62 93 260, 12 62 93 446-447

faks 12 62 93 261

e.wydawnictwowam.pl

Przygotowanie wydania elektronicznego

Magdalena Wojtas / 88em.eu

Biegnij do źródeł wody, pożądaj źródeł wody. W Bogu bowiem jest źródło życia, które nie wyschnie. W Bożej jasności jest światło, którego nic nie zdoła zaciemnić. Pożądaj tej jasności, tego źródła, tego światła, którego nie znają jeszcze wasze oczy. Aby Je ujrzeć, przygotuje się, oko wewnętrzne, aby z niego zaczerpnąć, płonie wewnętrzne pragnienie. Biegnij do źródła, pożądaj źródła. Nie zwalniaj biegu, biegnij ochoczo, pożądaj źródła… Pragnij biec do źródła: Bóg bowiem może was orzeźwić i wypełnić pragnienia tego, który doń zdąża.

ŚW. AUGUSTYN
Enarrationes in Psalmos 41, 2n, CCL 38, 1956, 461.

Spis treści

Wstęp

ADWENT

I Niedziela Adwentu

I CZYTANIE (Iz 63, 16n.19; 64, 2–7)

Jak liście na wietrze…

Wsparcie człowieka upadłego

W drodze do niebieskiej ojczyzny

Rozmowa Augustyna i Moniki przed jej śmiercią

II CZYTANIE (1 Kor 1, 3–9)

Dzięki składane za łaskę

Niebezpieczeństwa pokusy

EWANGELIA (Mk 13, 33–37)

Czuwajcie

Różne czuwania

Przygotowujemy się do odejścia

II Niedziela Adwentu

I CZYTANIE (Iz 40, 1–5.9–11)

Przygotowanie drogi dla Słowa w sercu człowieka

On nas prowadzi drogą…

Dlaczego?

II CZYTANIE (2 P 3, 8–14)

Gdy nastąpi koniec

Świat przeminie, ale powstanie odnowiony

Nowe niebo i nowa ziemia

Cierpliwość Boża

EWANGELIA (Mt 3, 1–2)

Droga słowa Bożego do ludzkiego serca

Drogi Pana

Chrzest Janowy

III Niedziela Adwentu

I CZYTANIE (Iz 61, 1–2.10–11)

Namaszczenie Chrystusa, namaszczenie wiernych

Duch Pański Mnie namaścił…

II CZYTANIE (1 Tes 5, 16–24)

Zachęty dla Tesaloniczan

Módlcie się nieustannie

Modlić się nieustannie

EWANGELIA (J 1, 6–8)

Głos i Słowo

Przygotowując drogę, już po niej kroczymy

Przyjaciel Oblubieńca

Słowo to Pan nasz

IV Niedziela Adwentu

I CZYTANIE (2 Sm 7, 1–5.8–12)

Dawid przed Abrahamem

Owoc z rodu Dawida

Duchowa świątynia

II CZYTANIE (Rz 16, 25–27)

Chwała Ojcu przez Syna, czyli chwała Obu w Duchu Świętym

Tajemnica powołania wszystkich pogan objawiona przez Chrystusa

EWANGELIA (Łk 1, 26–38)

Czekając na odpowiedź Maryi

Zwiastowanie

Zadumanie Maryi

OKRES BOŻEGO NARODZENIA

Niedziela po Bożym Narodzeniu – Świętej Rodziny

I CZYTANIE (Syr 3, 3–7)

Błogosławieństwo dzieci

Dzieci są własnością najcenniejszą

Ojciec w domu spełnia urząd jakoby biskupa

II CZYTANIE (Kol 3, 12–21)

Więzy miłości Bożej, któż potrafi wypowiedzieć

Bądźcie wdzięczni

EWANGELIA (Łk 2, 22–40)

Wzór starca Symeona

Świadkowie narodzenia

A duszę twą przeniknie miecz

II niedziela po Bożym Narodzeniu

I CZYTANIE (Syr 24, 1–4.12–16)

Kochaj Go, bo On jest dobry!

Jam wyszła z ust Najwyższego

II CZYTANIE (Ef 1, 3–6)

Mowa do katechumenów po skończeniu katechez przed chrztem

Cedry Libanu w domu Pańskim

EWANGELIA (J 1, 1–18)

Słowo Boga i słowo człowieka

Z 

Nieograniczoność Boga

Niedziela po epifanii, chrzest pański

I CZYTANIE (Iz 42, 1–4.6–7)

Cierpliwość Jezusa – Sługi Jahwe

I spocznie na Nim Duch Boży

II CZYTANIE (Dz 10, 34–38)

Jezusa Nazareńskiego namaścił Bóg Duchem Świętym

EWANGELIA (Mk 1, 7–11)

Tajemnica chrztu Chrystusa

Znaczenie chrztu Chrystusa

Dla nas Chrystus został ochrzczony

WIELKI POST

I niedziela Wielkiego Postu

I CZYTANIE (Rdz 9, 8–15)

Przymierze z Bogiem

Przymierze po potopie

II CZYTANIE (1 Pt 3, 18–22)

Chrystus umarł za nasze grzechy

Przedziwna wymiana

EWANGELIA (Mk 1, 12–15)

Początek działalności Jezusa

Przygotowanie do walki i pobudzenie ufności

II niedziela Wielkiego Postu

I CZYTANIE (Rdz 22, 1–2.9.10–13.15–18)

Trudna ofiara Abrahama

Potęga wiary Abrahama

Wiara wyrażona czynami

Abraham, fundament wiary

II CZYTANIE (Rz 8, 31–34)

Syn się wstawia za nami

Jeżeli Bóg z nami, któż przeciwko nam?

EWANGELIA (Mk 9, 2–10)

Nauka płynąca z Przemienienia

Jego słuchajcie!

III niedziela Wielkiego Postu

I CZYTANIE (Wj 20, 1–17)

Ja jestem Panem, Bogiem twoim, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli

Prawo spisane na tablicach, prawo spisane w sercu

Dwa Prawa

II CZYTANIE (1 Kor 1, 22–25)

Mądrość i głupstwo Krzyża

Śmierć Chrystusa i Jego krzyż przyoblekły nas w uosobioną Mądrość i Moc Boga

EWANGELIA (J 2, 13–25)

Wyrzucenie kupców ze świątyni

Bóg zatem mieszka w swej świątyni

Świątynia bowiem Boga jest święta, a jesteście nią wy

IV niedziela Wielkiego Postu

I CZYTANIE (2 Krn 36, 14–16.19–23)

Duchowe wyjaśnienie upadku świątyni

Opatrznościowa rola Cyrusa

II CZYTANIE (Ef 2, 4–10)

Bóg bogaty w miłosierdzie

EWANGELIA (J 3, 14–21)

Moc płynąca ze spoglądania na krzyż

Miłość Boga objawiona w Synu

Wdzięczność Bogu

Błagamy o światło w ciemnościach

V niedziela Wielkiego Postu

I CZYTANIE (Jr 31, 31–34)

Stare i Nowe Przymierze

Nowe Przymierze

II CZYTANIE (Hbr 5, 7–9)

Chrystus – Bóg i Człowiek

EWANGELIA (J 12, 20–33)

Kto miłuje życie swoje, straci je

Najświętsza ofiara

Wszystko do siebie pociągnę

Ufność w śmierci Chrystusa

Niedziela palmowa

I CZYTANIE (Iz 50, 4–7)

Zbawienie całego świata zapowiedziane przez Izajasza…

Opluty, policzkowany

Dar umiejętności posługiwania się słowem

II CZYTANIE (Flp 2, 6–11)

Poniżył siebie dla dobra rodzaju ludzkiego

Kto się wywyższa…

Chrystus wyposaża bliźniego

Krzyżu, błogosławieństwo świata…

EWANGELIA (Mk 14, 1–15.47)

Uczta w Betanii

Uczestnicy Paschy

Tajemnica gałązek oliwnych

OKRES WIELKANOCNY

Niedziela wielkanocna

I CZYTANIE (Dz 10, 34.37–43)

W życiu Chrystusa jest obraz naszego życia

Zmartwychwstał Pan

II CZYTANIE (Kol 3, 1–4; 1 Kor 5, 68)

A. Kol 3, 1–4

Dążcie do tego, co w górze

B. 1 Kor 5, 6–8

Jako Pascha nasza za nas ofiarowany został Chrystus

EWANGELIA (J 20, 1–9)

O świcie…

II niedziela Wielkanocy

I CZYTANIE (Dz 4, 32–35)

Miłość i dobra doczesne

Jedność Kościoła znakiem Trójcy

Sakrament jedności

II CZYTANIE (1 J 5, 1–6)

Wiara czynna przez miłość

EWANGELIA (J 20, 19–31)

W imię Boga odpuszczenie grzechów

Ósmego dnia…

Łączność z Kościołem odpuszcza grzechy

III niedziela Wielkanocy

I CZYTANIE (Dz 3, 13–15)

Trzeba było, by się wypełniły proroctwa…

Pokuta i miłość

II CZYTANIE (1 J 2, 1–5)

Zadośćuczynienie za grzechy świata

Dobre uczynki wobec wszystkich ludzi

Wiara bez uczynków

EWANGELIA (Łk 24, 35–48)

Zwiastowano mi, że Jezus, Bóg mój, żyje!

Odkrywanie skarbu ukrytego w Piśmie

Pocieszyciel odkrywa tajemnice Pisma

Zdumienie Tomasza

Przemiana ciała w przyszłym zmartwychwstaniu

IV niedziela Wielkanocy

I CZYTANIE (Dz 4, 8–12)

Uzdrowienie w imię Jezusa

W imię Jezusa jesteśmy zbawieni

II CZYTANIE (1 J 3, 1–2)

Patrzcie, jaką miłość okazał nam Ojciec…

EWANGELIA (J 10, 11–18)

Niebezpieczeństwo obowiązków pasterskich

Dobry pasterz

Dary Boskiego Pedagoga

Modlitwa do miłosiernego Pasterza

V niedziela Wielkanocy

I CZYTANIE (Dz 9, 26–31)

Paweł w Jerozolimie

II CZYTANIE (1 J 3, 18–24)

Cena miłości

Czysta intencja

EWANGELIA (J 15, 1–8)

Trwanie w Chrystusie

Kierować się przykładem latorośli

Leczenie i odnowa duszy

Pan zna myśli serca

VI niedziela Wielkanocy

I CZYTANIE (Dz 10, 25–26.34–35, 44–45)

Bóg nie ma względu na osobę

Chrzest Korneliusza

II CZYTANIE (1 J 4, 7–10)

Bóg jest miłością

EWANGELIA (J 15, 9–17)

Liczne przykazania mają wspólny korzeń – miłość

Kochaj i czyń, co chcesz!

Naturalne nakazy znalazły dopełnienie w miłości

Jednocząc się z ludźmi, jednoczymy się z Bogiem

VII niedziela wielkanocna – wniebowstąpienie

I CZYTANIE (Dz 1, 1–11)

Święto Wniebowstąpienia

II CZYTANIE (Ef 1, 17–23)

Światłe oczy serca

Modlitwa

EWANGELIA (Mk 16, 15–20)

Golgota i Góra Oliwna

Wstąpił na wysokości

Uwielbione ciało Chrystusa

Dążmy za Jezusem krokami miłości

O tym rozmyślajmy na ziemi, czym będziemy w niebiosach

Twoje zwycięstwo nad śmiercią otwarło łaski podwoje

Zesłanie ducha świętego

I CZYTANIE (Dz 2, 1–11)

Sens święta Zesłania Ducha Świętego

Cud zstąpienia Ducha Świętego

II CZYTANIE (1 Kor 12, 3–7)

Charyzmaty, posługiwania i działania Ducha Świętego

Duch Święty w męczennikach

Plony i zasługi dobrych uczynków stają się wspólną własnością wiernych

EWANGELIA (J 20, 19–23)

Tajemnica Ducha Świętego

Dziś Duch Święty objawia nam coś o sobie samym

Mówili wszystkimi językami

Królewskie zadanie

Uroczystość trójcy przenajświętszej

I CZYTANIE (Pwt 4, 32–34.39–40)

Pan, Bóg potężny

Jest jeden Bóg

Nieograniczona wielkość Boga

II CZYTANIE (Rz 8, 14–17)

Duch Święty

navpoint

EWANGELIA (Mt 28, 16–20)

Wierzymy w Boga w Trójcy jedynego

Szukam Twojego oblicza

Bóg się stopniowo objawia

Wiara i chrzest

Bóg niewypowiedziany

OKRES ZWYKŁY

II Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (1 Sm 3, 3–10, 19)

Błogosławieni prostego serca

Wobec przełożonego niegodnego

II CZYTANIE (1 Kor 6, 13–15.17–20)

Nasze ciała – świątynią Boga

Stać się z Nim jednym duchem…

Trudna walka

EWANGELIA (J 1, 35–42)

Spotkanie pierwszych uczniów

Czego szukacie?

Stare i nowe

III Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Jon 3, 1–5)

Jonasz w Niniwie głosi pokutę

II CZYTANIE (1 Kor 7, 29–31)

Czas jest krótki

Uciekajmy!

Świat ucieka

EWANGELIA (Mk 1, 14–20)

Pokutujcie, wypełnił się czas!

Powołanie pierwszych uczniów

Apostołowie nauczali mocą Bożą

Moc oblicza Jezusa

Miłość niszczy brzemię przewinień

Pan jest zwierciadłem naszym

IV Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Pwt 18, 15–20)

Zadanie proroków

Prorocy w Starym Testamencie zwiastowali Jezusa Chrystusa

Prawdziwi i fałszywi prorocy

II CZYTANIE (1 Kor 7, 32–35)

Uwolnieni od spraw świata

Przygotowani na spotkanie Pana

Małżeństwo i bezżeństwo

EWANGELIA (Mk 1, 21–28)

I zdumiewali się nad nauką Jego

Nauczał ich jak ten, który ma władzę

Anioł upadły

Dwaj aniołowie towarzyszą człowiekowi

V Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Hi 7, 1–4.6–7)

Życie ludzkie pokusą

Dni i prace najemnika

Bojowaniem jest życie

II CZYTANIE (1 Kor 9, 16–19.22–23)

Być wszystkim dla wszystkich

Współczuć ze wszystkimi

EWANGELIA (Mk 1, 29–39)

Lekarz miłosierny

On przyjął nasze słabości

Cuda Jezusa

Dręczyła mnie gorączka

VI Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Kpł 13, 1–2.44–46)

Trąd – czyli w sensie mistycznym herezja i apostazja

II CZYTANIE (1 Kor 10, 31–11, 1)

Na chwałę Bożą…

Troska o słabych w wierze

Chrześcijańskie prawo biesiadne

EWANGELIA (Mk 1, 40–45)

Jako Pan go uzdrawia

Chcę, bądź uzdrowiony!

Uzdrowienie trędowatego

Moc sakramentu

Oczyszczony z brudu

VII Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Iz 43, 18–19.21–22.24–25)

Nowość chrześcijaństwa

Lud nowy a zarazem dawny

II CZYTANIE (2 Kor 1, 18–22)

Chrześcijańskie „tak” i „nie”

EWANGELIA (Mk 2, 1–12)

Sens uzdrowienia paralityka

Odpuszczają ci się twoje grzechy

Logos jedynym lekarstwem ludzkich słabości

Siła wiary

Jezus miłosierny

VIII Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Oz 2, 16–17.21–22)

Nieczysta ludzkość staje się czystą oblubienicą

II CZYTANIE (2 Kor 3, 1–6)

Koryntianie – listem Pawła

Prawo w księdze – prawo w sercu

EWANGELIA (Mk 2, 18–22)

Nowa szata i nowe wino

Dawać Bogu obficie

Post drogą nabycia cnót

Prawdziwy post

IX Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Pwt 5, 12–15)

Praca w szabat

Szabat Boga, szabat człowieka

Szabat serca

II CZYTANIE (2 Kor 4, 6–11)

Moc w słabości

Śmierć lepsza od życia

EWANGELIA (Mk 2, 23–3, 6)

Pan szabatu

Praca Boga

Przykazania trwałe i przemijające

Sens prawa szabatu

X Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Rdz 3, 9–15)

Grzech Ewy i Adama

Nowa Ewa

II CZYTANIE (2 Kor 4, 13–5, 1)

Przybytek nie ręką ludzką zbudowany

Jedyne niebezpieczeństwo

EWANGELIA (Mk 3, 20–35)

Grzech przeciw Duchowi Świętemu

Pokuta rozwiązuje wszystkie grzechy

Godność Maryi

Bracia Pańscy

Bracia, siostry matki Pana

Książę tego świata

Szczęśliwi i nieszczęśliwi aniołowie

XI Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Ez 17, 22–24)

Niech się nikt nie wywyższa…

Pokora świętych

Gdy porzucimy pokorę…

II CZYTANIE (2 Kor 5, 6–10)

Pielgrzymi do Pana

EWANGELIA (Mk 4, 26–34)

Ziarno wzrasta, gdy człowiek śpi

Królestwo niebieskie jest jak ziarno gorczyczne

Przepowiadanie i ziarnko gorczycy

Wiara

XII Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Hi 38, 1.8–11)

Bóg jest stwórcą wszystkiego – jak Go pojmiesz?

II CZYTANIE (2 Kor 5, 14–17)

Nowe stworzenie

Nowe stworzenie

Nikt nie żyje dla siebie

EWANGELIA (Mk 4, 35–41)

Chrystus śpi w naszej łodzi

Zaufaj Panu w dniu ucisku

Obudź śpiącego Chrystusa

Kościół jest jak statek rzucany po morzu

Wśród wzburzonych fal

XIII Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Mdr 1, 13–15; 2, 23–24)

W drodze do ojczyzny

Dla nieśmiertelności stworzył Bóg człowieka

II CZYTANIE (2 Kor 8, 7.9.13–15)

Hojny Bóg

Stał się dla nas ubogim, by nas ubogacić

EWANGELIA (Mk 5, 21–43)

Jego moc uzdrowiła kobietę

Zbawco, zbaw mnie!

Zwycięzca śmierci

Nadzieja kotwicą naszego zbawienia

Dotknijmy wiarą kraju szaty Słowa

Bóg objawia się przez ludzi

XIV Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Ez 2, 2–5)

Prawo, prorocy, wcielenie

Chrystus potwierdza proroków

II CZYTANIE (2 Kor 12, 7–10)

Cieszę się, raduję, ze spokojem ducha przyjmuję wszelkie doświadczenia

Moc w słabości się doskonali

Dopuszczenia dla utwierdzenia wiary

Radość nawet w prześladowaniach

Słońce św. Pawła

EWANGELIA (Mk 6, 1–6)

Jezus w Nazarecie

Mądrość i moc Syna Cieśli

Rodzina Pana

Tajemnica narodzenia

XV Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Am 7, 12–15)

Duchowi chirurdzy

Nie wszyscy mogą jeść ten sam pokarm…

II CZYTANIE (Ef 1, 3–14)

Wybrani przed stworzeniem świata

EWANGELIA (Mk 6, 7–13)

Nakazy Pana dane swoim apostołom

Prości apostołowie zwyciężyli

Jaki ma być zwiastun królestwa Bożego

Znaczenie tuniki

Namaszczenie oliwą

Wolność i odwaga

XVI Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Jr 23, 1–6)

Rachunek sumienia pasterza

W jednym Pasterzu wszyscy pasterze

II CZYTANIE (Ef 2, 13–18)

Rządca pokoju

Piotr opoką jednoczącą

EWANGELIA (Mk 6, 30–34)

Na uboczu i pośród tłumów

Cała moja nadzieja w Twoim wielkim miłosierdziu

Bóg dba o miłosierdzie

Przyczyna zstąpienia Boga na niskość

Nauczyciel, Obrońca, Orędownik

Modlitwa i miłosierdzie

XVII Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (2 Krl 4, 42–44)

Elizeusz prorok

Cień i obraz

Eucharystia – chleb przepowiedziany w Starym Testamencie

Zaproszenie na skromną ucztę

II CZYTANIE (Ef 4, 1–6)

Wezwanie do pokoju w Chrystusie

Jedność Kościoła

EWANGELIA (J 6, 1–15)

Moc słowa Bożego

Cuda upominają ludzkiego ducha

Wnioski z cudu

Najstarsza modlitwa eucharystyczna

XVIII Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Wj 16, 2–4.12–15)

Prawdziwa manna

Chleb niewyczerpalny

Prawdziwe Ciało

II CZYTANIE (Ef 4, 17.20–24)

Stary i nowy człowiek

Czy umysł potrafi wytrwać w tym samym stanie?

Nowe stworzenie

EWANGELIA (J 6, 24–35)

Kto do Mnie przychodzi, nie będzie łaknął

Wielki dar Eucharystii

W jedności z biskupem

Szukanie prawdziwego zysku

XIX Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (1 Kr 19, 4–8)

By nie osłabli w drodze…

Ku górze świętej

II CZYTANIE (Ef 4, 30–5, 2)

Boga dzieci umiłowane

Duch Boży spoczywa na tych, którzy są czyści sercem

Smutek i radość

Bądźcie naśladowcami Boga

EWANGELIA (J 6, 41–51)

Kto kocha, kto łaknie, kto pragnie – zrozumie

Chleb i wino stają się Eucharystią

Bóg wybiera wszystkich

XX Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Prz 9, 1–6)

Uczta Nowego Przymierza

Zaprosiła mnie wiara

Przyjdź na ucztę

II CZYTANIE (Ef 5, 15–20)

Postępować jak mądrzy

Śpiewać hymnami i pieśniami duchowymi

Św. Augustyn przeżywa hymny wprowadzone przez św. Ambrożego

EWANGELIA (J 6, 51–58)

Naucz nas, Nauczycielu, jak mamy pożywać Twoje Ciało i pić Twoją Krew

Kto pożywa Ciało ma życie wieczne

Dar dziedzictwa Jego Przymierza

Ciało realne i prawdziwa Krew

XXI Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Joz 24, 1–2.15–17)

Wierność obietnicy danej Bogu

Nic nie przeszkadza praktykowaniu cnoty

II CZYTANIE (Ef 5, 21–32)

Chrystus i Jego Kościół

Nikt nigdy nie odnosi się z nienawiścią do swego ciała

EWANGELIA (J 6, 60–69)

Panie, do kogo pójdziemy?

To jest Ciało i Krew Chrystusa

Dawne ofiary – nowa ofiara

Jedność zrodzona z Eucharystii

XXIi Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Pwt 4, 1–2.6–8)

Prawa Boże i ludzkie

Strzec słów nakazanych Pismem

II CZYTANIE (Jk 1, 17–18.21–22.27)

U Boga nie masz odmiany i ani cienia zmienności

Wszystko mamy od Boga

Kapłan nie może zmieniać swego zdania pod wpływem zapłaty

EWANGELIA (Mk 7, 1–8.14–15.21–23)

Brud i czystość serca i ciała

Prawo i miłość

Obowiązki względem rodziców

Prawdziwa czystość

XXIii Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Iz 35, 4–7)

Nie bójcie się! Kościół odradza się po prześladowaniach

II CZYTANIE (Jk 2, 1–5)

Zło pochlebstw względem bogaczy

My wolimy gardzić majątkiem…

W Kościele winna być zachowana równość

EWANGELIA (Mk 7, 31–37)

Uzdrowienie głuchoniemego

Uzdrowienia Jezusa dotyczą i mnie

Jezus leczy rzesze Kościoła

XXIv Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Iz 50, 5–9)

Przez posłuszeństwo usunął dawne nieposłuszeństwo

Pismo nieustannie mówi o męce Pana

II CZYTANIE (Jk 2, 14–18)

Wiara, nadzieja, miłość, sumienie i uczynki

Wiara i uczynki

EWANGELIA (Mk 8, 27–35)

A wy za kogo Mnie uważacie?

Chrzest krwi

Zaprzeć się samego siebie i nieść swój krzyż

Odpowiedź na powołanie

Utracić, aby zyskać

XXV Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Mdr 2, 12.17–20)

Prorocy przepowiedzieli wszystko, co się stać miało

II CZYTANIE (Jk 3, 16–4, 3)

Owoce zazdrości i zawiści

Dusza niepłodna nie przynosi owoców sprawiedliwości

EWANGELIA (Mk 9, 30–37)

Przykład dziecka

Chrystus wybrał pokorę

Zazdrość

Boska pedagogia

XXVI Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Lb 11, 25–29)

Duch spoczął na nich i wszyscy prorokowali

II CZYTANIE (Jk 5, 1–6)

Dwa miasta i ich dobra

Mądry ubogi i głupi bogacz

Bogactwa przyrosły do ciebie

Nigdy przeto nie mów, że dobra ziemskie są diabelskie!

EWANGELIA (Mk 9, 38–43.45.47–48)

Nikogo nie należy wyłączyć od dobra

Syn wolnej i syn niewolnicy

Robak i ogień

Wytnij to zło, które jest w tobie!

Bóg stopniowo staje się miły

XXVIi Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Rdz 2, 18–24)

Dar dzieci

Kto więc porzuca żonę, rozdziera swe ciało

Wsparcie w chorobie

II CZYTANIE (Hbr 2, 9–11)

On jest Synem z natury, my zaś dzięki łasce

EWANGELIA (Mk 10, 2–16)

Opuszczenie żony prowadzi do cudzołóstwa

Boże prawo małżeństwa

Wzór dzieci

Dobra żona apostołką Chrystusa

Żadna odległość nie może zniszczyć miłości

XXVIii Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Mdr 7, 7–11)

Wszelkie bowiem bogactwo i złoto wobec czystości jest jak garść piasku

II CZYTANIE (Hbr 4, 12–13)

Sąd sprawiedliwy

EWANGELIA (Mk 10, 17–30)

Bogactwo jest tylko narzędziem

Zachęta do doskonałości

Zniszczenie chciwości

XXIx Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Iz 53, 10–11)

Sługa dobrze służący

Podziwiaj przyjaźń Słowa

Proroctwa o męce Chrystusa

II CZYTANIE (Hbr 4, 14–16)

Arcykapłan, który potrafi współczuć naszym słabościom

EWANGELIA (Mk 10, 35–45)

Prośba matki synów Zebedeuszowych

Obumrzeć, aby żyć

Staraj się o pokorę!

Tyś jest dla Mnie wszystkim

XXX Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Jr 31, 7–9)

Misja Jeremiasza i Chrystusa

Kościół powszechny – zgromadzenie ludów

II CZYTANIE (Hbr 5, 1–6)

Arcykapłan z ludzi wzięty…

Ofiarnik i ofiara

Symbol i obraz Obietnicy

EWANGELIA (Mk 10, 46–52)

Niewidomy z Jerycha

Oświeceni przez Chrystusa

XXXI Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Pwt 6, 2–6)

Słuchaj Izraelu!

Kto umie siebie kochać, ten Boga miłuje

II CZYTANIE (Hbr 7, 23–28)

Chrystus Bóg – Człowiek, Słowo, Kapłan

Kapłan i grzech

EWANGELIA (Mk 12, 28–34)

Kochać w sposób uporządkowany

Pozwólmy, by Chrystus w nas malował swój obraz

Tą samą miłością kochamy Boga i bliźniego

Jeśli serce jest pełne miłości, masz Ducha Bożego

Proste i jasne przykazania

XXXIi Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (1 Krl 17, 10–16)

Hojność wdowy z Sarepty

Rady na wszelkie okoliczności

II CZYTANIE (Hbr 9, 24–28)

Kapłaństwo Chrystusa

EWANGELIA (Mk 12, 38–44)

Złóżmy Panu ofiarę z Jego darów

Nie ma nic tańszego niż królestwo niebieskie

Wiele jest uczynków miłosiernych

Najmniejszy uczynek miłosierny przynosi owoc

XXXIii Niedziela Okresu Zwykłego

I CZYTANIE (Dn 12, 1–3)

Dwa zmartwychwstania

Powołanie Żydów

Grzech mój jest zawsze przede mną..

Chwała męczenników

II CZYTANIE (Hbr 10, 11–14)

Kapłani Starego Testamentu i Kapłan Nowego

EWANGELIA (Mk 13, 24–32)

Drugie przyjście Chrystusa

Niewiedza wynika z natury ludzkiej

Niewiedza jest cechą człowieka

Nie znamy godziny

Wszystko co ma początek, ma też koniec

Nasze szczęście opiera się na nadziei

XXXIV Niedziela Okresu Zwykłego – uroczystość Chrystusa Króla

I CZYTANIE (Dn 7, 13–14)

Boży plan zbawienia

II CZYTANIE (Ap 1, 5–8)

Pan, który przybywa

Alfa i Omega

EWANGELIA (J 18, 33–37)

Królestwo moje nie jest z tego świata

Dwie miłości, dwa państwa

Król, Pan i Bóg dla wszystkich

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Motto

Spis treści

Wstęp

Skróty

ADWENT

I Niedziela Adwentu

I CZYTANIE (Iz 63, 16n.19; 64, 2–7)

Jak liście na wietrze…

Wsparcie człowieka upadłego

W drodze do niebieskiej ojczyzny

Rozmowa Augustyna i Moniki przed jej śmiercią

II CZYTANIE (1 Kor 1, 3–9)

Dzięki składane za łaskę

Niebezpieczeństwa pokusy

EWANGELIA (Mk 13, 33–37)

Czuwajcie

Różne czuwania

Przygotowujemy się do odejścia

II Niedziela Adwentu

I CZYTANIE (Iz 40, 1–5.9–11)

Przygotowanie drogi dla Słowa w sercu człowieka

On nas prowadzi drogą…

Dlaczego?

II CZYTANIE (2 P 3, 8–14)

Gdy nastąpi koniec

Świat przeminie, ale powstanie odnowiony

Nowe niebo i nowa ziemia

Cierpliwość Boża

EWANGELIA (Mt 3, 1–2)

Droga słowa Bożego do ludzkiego serca

Drogi Pana

Chrzest Janowy

III Niedziela Adwentu

I CZYTANIE (Iz 61, 1–2.10–11)

Namaszczenie Chrystusa, namaszczenie wiernych

Duch Pański Mnie namaścił…

II CZYTANIE (1 Tes 5, 16–24)

Zachęty dla Tesaloniczan

Módlcie się nieustannie

Modlić się nieustannie

EWANGELIA (J 1, 6–8)

Głos i Słowo

Przygotowując drogę, już po niej kroczymy

Przyjaciel Oblubieńca

Słowo to Pan nasz

WSTĘP

Nie chciałbym powtarzać tego, co napisałem we Wstępie do pierwszego tomu Karmię was tym, czym sam żyję. Zasady ułożenia są te same: podajemy komentarze (w sensie bardzo szerokim tego słowa), do wszystkich trzech czytań niedzielnych roku B, pomijając święta niewypadające w niedzielę – one zostaną omówione w osobnym, czwartym tomie. Ponieważ nie wszystkie teksty podane w czytaniach były komentowane przez Ojców Kościoła (do niektórych ksiąg biblijnych komentarze są bardzo nieliczne) lub też teksty komentarzy nie były interesujące, podawałem inne teksty patrystyczne, moim zdaniem, związane z czytaniem liturgicznym. Oczywiście tego rodzaju komentowanie budzi podejrzenia subiektywizmu, ale subiektywizm jest związany z wszystkimi antologiami.

Jeśli chodzi o dobór pisarzy, trzon stanowią autorzy pierwszych ośmiu wieków Kościoła (greccy, syryjscy i łacińscy), ale także autorzy wczesnośredniowieczni, bardzo rzadko podaję jakiś tekst późniejszy. Mamy tu teksty pisarzy tak ortodoksyjnych, jak i niekatolickich: kryterium była wartość teologiczna tekstu.

Teksty tu podane nie są tekstami do przenoszenia żywcem na ambonę. Oczywiście, kaznodzieja może z nich korzystać, bo zawierają wiele bardzo pięknych myśli. Natomiast wydaje mi się, że ich podstawowym celem jest ubogacenie Czytelnika, któremu proponuje się różne czytania i widzenia danego tekst biblijnego, z którymi może się zgadzać bądź nie, mogą mu się podobać, bądź nie – jest zupełnie inny problem, niemniej proponują pewnego rodzaju lekturę i interpretację tekstu, co z pewnością musi ubogacać Czytelnika.

Używam wyraźnie ogólnego terminu „czytelnik”, choć wiem, że najczęstszymi Czytelnikami będą księża. Jest to jednak książka dla wszystkich, którzy chcą przeżyć dobrze niedzielę z tekstami Pisma Świętego. Proponuję więc lekturę zarówno duchownym, osobom zakonnym, klerykom jak i osobom świeckim. Ostatnie bowiem lata przyniosły polskie przekłady dziesiątków komentarzy patrystycznych ksiąg biblijnych – których listę podałem we Wstępie do tomu pierwszego – wydanych szczególnie przez krakowskie Wydawnictwo WAM, wydawcę niniejszego tomu, które mimo niewielkich nakładów znajdują, niestety, tylko nielicznych nabywców. Ponieważ coraz więcej ludzi uprawia lectio divina – czytanie medytacyjne Ksiąg Świętych, byłoby dobrze, by idąc po linii Tradycji, sięgnęli też po komentarze patrystyczne, które w tradycji Kościoła stanowiły zawsze uzupełnienie i dopełnienie osobistej lektury Pisma Świętego, tym bardziej, że niektóre z nich, jak na przykład komentarz św. Jana Chryzostoma do Ewangelii św. Mateusza, stanowi perłę literatury patrystycznej. Podobnie zresztą jak z komentarzy Orygenesa czy Teodoreta z Cyru można bardzo wiele skorzystać.

I jeszcze jedna uwaga dla uważnych Czytelników, którzy dostrzegą z pewnością niekonsekwencję autora: niejednokrotnie ten sam tekst jest cytowany w kilku przekładach. Powód jest bardzo prosty: komentarze były zbierane na przestrzeni kilkudziesięciu lat; wiele tekstów dziś istniejących w polskich przekładach, musiałem sam tłumaczyć w latach siedemdziesiątych, kiedy ukazywały się pierwsze ramki patrystyczne w „Tygodniku Powszechnym” lub brać z istniejących wtedy przekładów. Pracy ujednolicenia ponad tysiąca tekstów we wszystkich czterech tomach nie jestem po prostu w stanie podjąć. Wszystkie teksty, przy których nie podano tłumacza, są przełożone przez autora zbioru.

Oddając to nowe wydanie czytań roku B, ufam, że przyniesie owoce w postaci lepszego przeżycia Dnia Pańskiego. Taki bowiem był cel tej ogromnej pracy, wertowania tomów Ojców, by znaleźć odpowiednie teksty.

Warszawa, w dniu 25 stycznia,
w święto Nawrócenia św. Pawła, 2013 roku

SKRÓTY

BOK | – | Biblioteka Ojców Kościoła, Kraków
BN | – | Biblioteka Narodowa, Wrocław
CCL | – | Corpus Christianorum, series Latina, Turnhout
OŻ | – | Ojcowie Żywi, Kraków
PG | – | J.P. Migne, Patrologiae cursus completus, Series Graeca, Paris
PL | – | J.P. Migne, Patrologiae cursus completus, Series Latina, Paris
POK | – | Pisma Ojców Kościoła, Poznań
PSP | – | Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, Warszawa
SCh | – | Sources Chrétiennes, Paris
STCh | – | Starożytne Teksty Chrześcijańskie, Lublin
Wulg | – | Wulgata
ŹrMT | – | Źródła Myśli Teologicznej, Kraków
ŹrMon | – | Źródła Monastyczne, Kraków–Tyniec
LXX | – | Septuaginta

ADWENT

I NIEDZIELA ADWENTU

I CZYTANIE
(Iz 63, 16n.19; 64, 2–7)

Jak liście na wietrze…

„Przeciw listkowi, który wiatr porywa, okazujesz moc swoją; i źdźbło suche ściągasz” (Hi 13, 25). Czym jest bowiem człowiek, jak nie listkiem, który spadł z drzewa w raju? Czym jest jak nie liściem, który porywa wiatr pokusy i unoszą powiewy żądz? Umysł ludzki bowiem doznaje tak wielu pokus, jak gdyby był poruszany wieloma podmuchami wiatru. Często niepokoi go gniew, a gdy mija gniew, następuje niestosowna wesołość. Płonie od popędu do rozpusty; żar chciwości pociąga go do zabiegania daleko i szeroko o dobra ziemskie. Czasem pycha unosi go w górę, a czasem nieuporządkowany strach zrzuca na sam dół. Ponieważ więc człowieka wiele pokus popędza to tu, to tam, słusznie porównuje się go do liścia. Dlatego też słusznie mówi Izajasz: „Opadliśmy wszyscy jak liście, a nieprawości nasze uniosły nas jak wiatr” (Iz 64, 6). Nieprawość niby wiatr nas porwała, bo nieutwierdzonych powagą cnoty wyniosła nas ku próżnej pysze. Słusznie też człowiek nazwany został nie tylko liściem, ale następnie i źdźbłem. Kto bowiem w czasie stwarzania był drzewem, w czasie pokusy sam siebie uczynił liściem, a w czasie upadku stał się źdźbłem. Liściem, bo spadł z wysokości; że zaś z powodu ciała był bardzo bliski ziemi także wtedy, gdy wydawało się, że stoi, wspomina się, że jest źdźbłem. Ponieważ jednak utracił żywą zieleń głębokiej miłości, stał się suchym źdźbłem. Może więc święty mąż rozważać i to, jak marną istotą jest człowiek, i to, jak surowy jest Bóg. Może powiedzieć: „Przeciw listkowi, który wiatr porywa, ukazuj moc swoją, źdźbło suche ścigasz”? Jakby otwarcie płakał, mówiąc: „Czemu z taką sprawiedliwością godzisz w tego, kogo znasz jako tak bardzo słabego podczas pokusy?”¹.

GRZEGORZ WIELKI, ŚW. (+ 604). Pisarz łaciński. Wielki papież przełomu starożytności i średniowiecza i wielki nauczyciel Europy, autor licznych listów, podręcznika dla kapłanów, komentarzy do Księgi Hioba i Ezechiela, komentarzy do Ewangelii niedzielnych i sławnych Dialogów, wśród których znajduje się żywot św. Benedykta.

Wsparcie człowieka upadłego

Nasza chora natura potrzebowała lekarstwa, upadły człowiek potrzebował kogoś, kto by go podniósł; potrzebował ożywiciela ten, kto stracił życie; potrzebował przewodnika na drodze do dobrego ten, kto odsunął się od uczestnictwa w dobrym; potrzebował światła ten, kto był zamknięty w ciemności; potrzebował odkupiciela jeniec, pomocnika więzień, oswobodziciela jęczący w niewoli. Czyż to zbyt małe pobudki, aby skłonić Boga do zstąpienia między ludzi, znajdujących się w cierpieniu i nędzy?²

GRZEGORZ Z NYSSY, św. (335–394). Pisarz grecki, doktor Kościoła. Brat św. Bazylego i jego wierny współpracownik. Był wybitnym teologiem, mistykiem i filozofem; naukę swą kształtował pod wpływem myśli Orygenesa.

W drodze do niebieskiej ojczyzny

Ten świat jest tym dla wiernych, którzy szukają ojczyzny, czym dla Żydów była pustynia. Tułali się oni wprawdzie, szukając ojczyzny, ale pod Bożym przewodnictwem nie mogli zginąć. Drogą był dla nich nakaz Boży. Zdążali czterdzieści lat, choć – wiadomo – w niewiele dni można było przebyć tę drogę. Podróż trwała długo. Pan Bóg chciał ich jednak tylko doświadczyć, a nie opuścić. Tak więc, co przyrzeka, jest niewypowiedzianą słodyczą i dobrem, z którego – jak mówi Pismo Święte, a co często dla zapamiętania słyszeliście – „ani oko nie widziało, ani ucho nie słyszało, ani w serce człowieka nie wstąpiło” (1 Kor 2, 9). W troskach doczesnych bywamy doświadczani i w pokusach tego życia doskonalimy się. Jeśli więc nie chcecie zginąć na tej pustyni, pijcie miłość. Ona jest nam danym przez Pana źródłem, byśmy nie ustali w drodze; będziemy pić z niego jeszcze obficiej, gdy przyjdziemy do ojczyzny³.

AUGUSTYN, św. (354–430). Pisarz łaciński. Doktor Kościoła. Największy teolog starożytności chrześcijańskich. Pochodził z Afryki, otrzymał wykształcenie retoryczne. Po burzliwej młodości nawrócił się w Mediolanie pod wpływem św. Ambrożego – opis wydarzenia znajdziemy w jego autobiografii, w Wyznaniach (por. I Niedziela Adwentu, do II Czyt.). Powrócił do Afryki, gdzie został biskupem w Hipponie i stał się przywódcą episkopatu afrykańskiego. Napisał bardzo wiele dzieł. Odegrał ważną rolę w formowaniu teologii Trójcy św., łaski, sakramentów, teologii historii, egzegezy. Jego mowy uderzają pięknem i prostotą. Wywarł i wywiera dotąd wielki wpływ na myśl europejską.

Rozmowa Augustyna i Moniki przed jej śmiercią

Gdy zbliżał się dzień, w którym [Monika] miała odejść z tego życia – który to dzień Ty znałeś, my zaś nie wiedzieliśmy o nim – zdarzyło się, jak przypuszczam za Twoim tajemnym zrządzeniem, że ona i ja staliśmy sami oparci o jakieś okno, skąd rozciągał się widok na ogród wewnątrz domu, w którym mieszaliśmy niedaleko Ujścia Tybrowego [Ostii], gdzie strudzeni długą drogą, z dala od zgiełku, nabieraliśmy sił do morskiej podróży. Tak więc w odosobnieniu prowadziliśmy przesłodką rozmowę, i „zapominając o wszystkim, co jest poza nami, zdążając ku temu, co jest przed nami” (Flp 3, 13n),
zastanawialiśmy się wspólnie w obliczu Prawdy, którą Ty jesteś, jakim będzie przyszłe, wiekuiste życie świętych, którego „oko nie widziało ani ucho nie słyszało i w serce człowieka nie wstąpiło” (1 Kor 2, 9). Lecz my chciwie otwieraliśmy usta serca na niebiańskie zdroje płynące z Twego źródła, „źródła życia, które jest u Ciebie” (Ps 35, 10), abyśmy chłonąc w miarę sił rosę wód jego, mogli myśleć w jakiś sposób o tak wzniosłym przedmiocie⁴.

ŚW. AUGUSTYN, ZOB. WYŻEJ

II CZYTANIE
(1 Kor 1, 3–9)

Dzięki składane za łaskę

„Łaska wam i pokój od Boga Ojca naszego i Pana Jezusa Chrystusa”. Słusznie modli się o łaskę i pokój dla nich, gdyż byli podzieleni i spierali się między sobą. [Apostoł] wskazał, że szafarzem łaski i pokoju jest nie tylko Ojciec, lecz również Syn; świadczy to o równości Ojca i Syna.

„Bogu mojemu zawsze dziękuję za was, za łaskę Bożą daną wam w Chrystusie Jezusie”. Zamierzając stawiać im zarzuty, najpierw stara się pozyskać ich przychylność, aby łatwiej przyjęli lekarstwo. Mówi zaś prawdę: podziękował wszak Bogu za udzielone im dary. I podaje wyraźniejsze wyjaśnienie:

„Że to w Nim zostaliście wzbogaceni we wszystko: we wszelkie słowo i wszelkie poznanie, tak jak świadectwo Chrystusowe utrwaliło się w was”. Mówi o różnych darach Ducha. Powiada [niżej]: „Jednemu bowiem dany jest przez Ducha dar mądrości słowa, drugiemu umiejętność poznawania według tego samego Ducha” (1 Kor 12, 8). Wszędzie jednak umieszcza imię Pana, pouczając, że nie należy brać nazwy skądinąd jak tylko od Tego, który udziela zbawienia. „Świadectwo” oznacza tu głoszenie nauki Chrystusa, ci bowiem, którzy ją oznajmiają, w jakimś stopniu dają świadectwo. Podobnie powiedział w Liście do Tymoteusza: „Składam świadectwo w obliczu Boga, który ożywia wszystkich” (1 Tm 6, 3). Tak powiedział Pan w swoich Ewangeliach: „A Ewangelia o królestwie będzie głoszona wszystkim narodom na świadectwo dla nich” (Mt 24, 14). „Utrwaleniem” Ewangelii nazywa zaś dokonywanie cudów; w nich bowiem ukazywała się prawda głoszonej nauki.

„Tak, iż nie brakuje wam żadnej łaski”. Otrzymali bowiem łaskę prorokowania i przemawiali różnymi językami, jak nas wyraźnie poucza w dalszym ciągu tekstu (1 Kor 12, 10). „Gdyż oczekujecie objawienia się Pana Jezusa Chrystusa”. [Dary] te otrzymaliście zaś po to, abyście oczekiwali na powtórne przyjście Zbawiciela.

„O to będzie umacniał was aż do końca, [abyście byli] bez zarzutu w dzień Pana naszego Jezusa Chrystusa”. Modli się też o umocnienie dla nich, aby byli wolni od zarzutu. Określenie „[abyście byli] bez zarzutu” wskazuje, że dotychczas bez zarzutu nie byli.

„Wierny jest Bóg, przez którego powołani zostaliście do wspólnoty z Jego Synem, Jezusem Chrystusem, Panem naszym”. A sprawi to Ten, który udzielił wam również daru przybrania za synów (Rz 8, 5). „Wspólnota z Synem” oznacza tu bowiem przybranie za synów, „wierny” – to tyle, co prawdomówny i bez fałszu. Tutaj znów [apostoł] używa zwrotu: „przez którego”, w odniesieniu do Ojca, zamykając w ten sposób bezwstydne usta heretyków [arian] i pouczając, że wyrażenie to wcale nie wskazuje na niższą godność.

Skoro więc w ten sposób łagodnym i życzliwymi słowami połechtał ich uszy, przechodzi do nagany: nie jest to jednak bezpośrednie oskarżenie, gdyż poprzedza je zachęta (w. 10nn)⁵.

TEODORET Z CYRU (ok. 390 – ok. 466). Pisarz grecki. Biskup Cyru, jeden z wielkich teologów i najbardziej wszechstronnych pisarzy V w. Zwolennik Szkoły Antiocheńskiej, został potępiony na „synodzie zbójeckim” w Efezie (449 r.), zrehabilitowany na Soborze Chalcedońskim (451 r.), a fragmenty jego dzieł potępiono w sporze o tzw. „trzy rozdziały” (VI w.). Zostawił wiele ważnych dzieł z różnych dziedzin, m.in. ważne komentarze do Pisma św. ST i NT.

Niebezpieczeństwa pokusy

Ze słów Psalmu 25: „Doświadcz mnie, Panie, wystaw mnie na próbę, wybadaj me nerki i serce” (Ps 25/26, 2), ktoś nierozumiejący dobrze intencji rozkazu Zbawiciela, wysnuje wniosek, że są one sprzeczne z tym, czego Pan nas uczył na modlitwie. Któż uwierzy, iż ludzie mogą być bez pokus, o których wie od dojścia do rozumu, że jest ich bardzo dużo? Czyż jest chwila, w której na pewno nie trzeba by było walczyć, aby nie zgrzeszyć? Jest ktoś ubogi? Ten niech uważa, aby kradnąc nie „znieważać imię Boże” (Prz 34, 32 [30, 9]). Jest bogaty? Niech sobie nie ufa, może bowiem w obfitości stać się kłamcą i mówić wyniośle: „któż mnie widzi?”. Nawet Paweł, ubogacony we wszystkie słowo i we wszelkie poznanie (1 Kor 1, 5) nie uniknął niebezpieczeństwa grzechu pychy, lecz potrzebny był mu oścień szatana „aby go policzkował”, by się nie wywyższał (1 Kor 12, 9). Choćby ktoś cieszył się czystym sumieniem i wzniósł się ponad zło, niech czyta, co napisano w Drugiej Księdze Kronik o Ezechiaszu, że upadł przez „wyniosłość swego serca” (2 Krn 32, 25n)⁶.

ORYGENES (158–254). Pisarz grecki. Wielki egzegeta i genialny teolog aleksandryjski. Swymi pracami filologicznymi położył podwaliny pod egzegezę. Komentował Pismo św. w popularnych homiliach i uczonych komentarzach. Położył podwaliny pod teologię dogmatyczną (O zasadach), zwalczał pogan (Przeciw Celsusowi), pisał dzieła ascetyczne. Większość jego dzieł uległa zniszczeniu w późniejszych sporach dotyczących nie zawsze dobrze zrozumiałych treści dogmatycznych.

EWANGELIA
(Mk 13, 33–37)

Czuwajcie

Baczcie, czuwajcie i módlcie się, bo nie wiecie, kiedy nadejdzie czas. Podobnie człowiek, który udał się w podróż za granicę: zostawił swój dom, powierzył swoim sługom opiekę nad całym majątkiem, a odźwiernemu polecił, aby czuwał. Jasno wyraził Pan, dlaczego powiedział: „o dniu owym lub o godzinie nie wie nikt: ani aniołowie w niebie, ani Syn, a jedynie Ojciec” (por. Mt 24, 36), bo nie potrzebowali tej wiedzy apostołowie; mieli być trzymani w wątpliwości niepewnego oczekiwania, aby nieustannie wierzyli, że przyjdzie Ten, o którym jednak nie wiedzą, kiedy przyjdzie. I nie powiedział „nie wiemy”, kiedy przyjdzie chwila, w której Pan przyjdzie, ale „nie wiecie” (tamże, 43).

Podając przykład ojca rodziny, jeszcze jaśniej wykłada, dlaczego milczy o dniu wypełnienia się i tak mówi: „Czuwajcie więc, bo nie wiecie, kiedy przyjdzie pan domu: z wieczora czy o północy, o pianiu kogutów czy też rankiem; aby gdy przyjdzie niespodziewanie, nie zastał was śpiącymi” (tamże, 42nn).

Chrystus jest bez wątpienia człowiekiem, który udał się za granicę i pozostawił swój dom. On to po zmartwychwstaniu jako zwycięzca wstępuje do Ojca i wprawdzie cieleśnie opuszcza swój Kościół, ale go nigdy nie pozbawia opieki swej Boskiej obecności; pozostaje z nim po wszystkie dni aż do wypełnienia się wieków. Miejscem bowiem właściwym dla ciała jest ziemia, ale zostało ono wprowadzone do obcego kraju, gdy Zbawiciel złożył je po wniebowstąpieniu w niebie. Sługom swoim dał władzę nad wszystkimi dziełami, ponieważ wiernym swoim, po udzieleniu im łaski Ducha Świętego, dał zdolność wykonywania dobrych uczynków. Odźwiernemu natomiast nakazał, aby czuwał, ponieważ pasterzom i rządcom duchowym zlecił gorliwą troskę o Kościół im powierzony.

To, co wam mówię, mówię wszystkim: czuwajcie. Nie tylko apostołom i ich następcom, to jest w szczególny sposób zarządcom Kościołów, ale nam wszystkim nakazano czuwanie. Nakazał to nam wszystkim, abyśmy nieustannie strzegli drzwi serc naszych, aby dawny nieprzyjaciel nie wdarł się do nich przez złe rady.

Każdy z nas winien tedy pilnie czuwać, aby Pan, gdy przyjdzie, nie zastał nas śpiącymi. Każdy bowiem zda sprawę przed Bogiem za swoje postępowanie. Czuwa zaś ten, kto trzyma oczy umysłu otwarte na prawdziwe światło; czuwa ten, kto zachowuje czynem to, w co uwierzył; czuwa, kto odrzucił od siebie ciemności, gnuśność i zaniedbanie. I dlatego Paweł mówi: „Czuwajcie sprawiedliwi i nie grzeszcie” (1 Kor 15, 34). I znowu mówi: „Czas już jest, aby powstać ze snu” (Rz 13, 11)⁷.

BEDA WIELEBNY, św. (+ 735). Pisarz łaciński. Ostatni ojciec Kościoła zachodniego, mnich benedyktyński. Posiadał bardzo rozległe wykształcenie, stąd pisał dzieła zarówno z dziedziny astronomii, ortografii, jak i egzegezy, teologii, piękne hymny. Dzięki swojej Historii narodu angielskiego jest uznawany za ojca historii angielskiej.

Różne czuwania

Tej nocy czuwa zarówno świat nieprzyjaciół, jaki świat już pojednanych. Ten ostatni czuwa wyzwolony, aby chwalić Lekarza; czuwa i tamten potępiony, aby bluźnić Sędziemu. Jeden czuwa jaśniejący żarliwością pobożnych umysłów, drugi czuwa, drżąc i zgrzytając zębami. Temu miłość, owemu niegodziwość; temu moc miłości, owemu szatańska zazdrość… zupełnie spać nie pozwala. I tak to nasi nieprzyjaciele nieświadomie nas napominają, jak mamy czuwać ze względu na nas samych, ponieważ z powodu nas czuwają ci, którzy nas nienawidzą. Spośród tych, którzy nie są naznaczeni znakiem krzyża, wielu czuwa z bólu, wielu ze wstydu; niektórzy zbliżający się do wiary nie śpią zdjęci lękiem Bożym… Jak więc powinien czuwać pełen radości przyjaciel Chrystusa, jeśli z bólem czuwa Jego nieprzyjaciel? Z jakim żarem powinien czuwać chrześcijanin otoczony taką chwałą Chrystusa, jeśli wstydzi się spać poganin? O ileż bardziej wypada, aby czuwał w owo święto Chrystusa ten, który już wszedł do tego wielkiego domu [Kościoła], jeśli czuwa nawet ten, który dopiero wejść do niego pragnie? Czuwajmy więc i módlmy się, abyśmy to czuwanie obchodzili tak wnętrzem duszy, jak i zewnętrznymi obrzędami. Niech Bóg przemawia do nas przez swe święte czytania, my natomiast zwracajmy się do Boga w naszych modlitwach. Jeśli słuchamy w duchu posłuszeństwa, już w nas mieszka Ten, do którego się zwracamy⁸.

ŚW. AUGUSTYN, ZOB. WYŻEJ

Przygotowujemy się do odejścia

Jeśliby ci kto na ziemi wskazywał miejsce bezpieczne, choćby cię nawet zaprowadził na pustkowie, obiecując bezpieczne schowanie pieniędzy, nie wahałbyś się, nie opierał, ale uwierzyłbyś i tam ukrył swoje pieniądze; gdy jednak Bóg, a nie człowiek ci to obiecuje i ofiaruje ci nie pustkowie, ale niebo, ty czynisz przeciwnie. Choćby majątek twój tu na ziemi znajdował się w największym bezpieczeństwie, nigdy jednak nie będziesz mógł być wolny od troski. Jeślibyś go nawet nie stracił, to jednak nie będziesz wolny od obawy utracenia go. Tam zaś niczego takiego nie doznasz. Lecz stokroć ważniejsze jest, że nie tylko zakopiesz złoto, ale je również zasiejesz. A to złoto niebiańskie jest nie tylko skarbem i nasieniem, ale czymś większym od nich obojga. Nasienie bowiem nie zawsze trwa, ono natomiast trwa wiecznie. Skarb nie wypuszcza odrośli, ono zaś przynosi ci wieczne owoce. A jeśli mi zarzucasz, że na to potrzeba czasu, że zachodzi zwłoka w oddaniu, to mogę ci wykazać i powiedzieć, co odbierzesz. A prócz tego na podstawie rzeczy doczesnych będę się starał przekonać cię, że stawiasz mi zarzut bez podstaw.

Wiele przecież rzeczy już w tym życiu zbierasz, których sam używać nie będziesz… Gdy w późnej starości budujesz wspaniałe pałace, które często przed ich ukończeniem opuszczasz; gdy drzewa sadzisz, które po wielu latach owoc rodzić będą; gdy majątki skupujesz i części majątków, które po długim czasie weźmiesz w posiadanie; gdy wiele innych podobnych rzeczy mozolnie nabywasz, których użycia nie doczekasz – czy to dla siebie, czy dla swoich potomków robisz? Czyż więc nie jest najgłupszą rzeczą zżymać się w tych sprawach na zwłokę czasu, chociaż wskutek tej zwłoki mamy być pozbawieni owocu poniesionych trudów? Natomiast gdy chodzi o niebo, czyż nie jest najgłupszą rzeczą być opieszałym z powodu zwłoki, chociaż ona większy ci zysk przynosi i dóbr innym nie przysparza, ale je tylko tobie oddaje? A zresztą zwłoka to niewielka.

Weźmy to wszystko pod uwagę i przygotowujmy się do odejścia. A choćby ów wspólny dzień ostateczny jeszcze nie nadchodził, to śmierć stoi u każdego pode drzwiami, czy jest stary, czy młody. Gdy zaś stąd odejdziemy, nie będzie można więcej ani kupować oliwy, ani dostąpić przebaczenia, choćby się wstawiał Abraham, Noe, Hiob czy Daniel. Jak długo więc jeszcze mamy czas, wzbudźmy najpierw wielką nadzieję, przygotujmy sobie wiele oliwy, przynieśmy to wszystko do nieba, abyśmy w należytym czasie, kiedy najwięcej tego będziemy potrzebowali, używali wszystkiego za łaską i dobrocią Pana naszego Jezusa Chrystusa⁹.

JAN CHRYZOSTOM [Złotousty], św. (ok. 350–407). Pisarz grecki. Doktor Kościoła. Był największym mówcą Wschodu chrześcijańskiego, stąd jego przydomek „Złotousty”. Otrzymał doskonałe wykształcenie retoryczne u poganina Libaniosa, następnie, po pobycie na pustyni, został kapłanem i kaznodzieją w Antiochii, gdzie zdobył sławę świetnego mówcy. Wiele mów to komentarze do ksiąg ST i NT (listy Pawłowe). Tam powstał dialog O kapłaństwie. Dzięki sławie mówcy został powołany na arcybiskupa Konstantynopola, gdzie naraziwszy się dworowi cesarskiemu, został skazany na wygnanie. Przepędzany z miejsca na miejsce, chory, umarł z wycieńczenia ze słowami „Bogu za wszystko dzięki”.

II NIEDZIELA ADWENTU

I CZYTANIE
(Iz 40, 1–5.9–11)

Przygotowanie drogi dla Słowa w sercu człowieka

Czytamy u proroka Izajasza: „Głos wołającego na pustyni: «Przygotujcie drogę Panu, prostujcie ścieżki Jego»”. Pan chce znaleźć w was drogę; aby więc mógł wejść do dusz waszych i kroczyć w nich, przygotujcie Mu ścieżkę, o której powiedziano: „Prostujcie ścieżkę Jego”. „Głos wołającego na pustyni”. Głos woła: „Przygotujcie drogę”. Najpierw głos dociera do uszu, a potem, po głosie, albo raczej razem z głosem do słuchu dochodzi słowo. W takim sensie Jan zapowiedział Chrystusa.

Spójrzmy zatem, co Głos zapowiada na temat Słowa. Powiada: „Przygotujcie drogę Panu”. Jaką drogę mamy przygotować? Czy drogę cielesną? Ale czyż Słowo Boże może kroczyć taką drogą? A może potrzeba wewnątrz przygotować drogę Panu i w sercu swoim wytyczyć proste i równe ścieżki? Oto jest droga, na którą weszło Słowo, ona znajduje się w pojętności ludzkiego serca.

Serce ludzkie jest wielkie, przestronne i pojętne, pod warunkiem, że jest czyste. Chcesz się przekonać o jego wielkości i przestronności? Spójrz, jaką wielość pojęć boskich pojmuje. Powiada ono: „Dał mi prawdziwą znajomość rzeczy: poznać budowę świata i siły żywiołów, początek i kres, i środek wieków, odmiany przesileń i przemiany miesięcy, obroty roczne i układy gwiazd, naturę zwierząt i popędy bestii, moce duchów i myślenie ludzkie, różnorodność drzew i siłę korzeni” (Mdr 7, 17–20). Widzisz, że niemałe jest serce człowieka, które tyle pojąć może. Wielkości jego nie szukaj w cielesnych rozmiarach, lecz w mocy myśli, która ogarnia tak wielkie poznanie prawdy.

Aby jednak za pomocą przykładów wziętych z życia codziennego również wszystkich ludzi prostych doprowadzić do wiary, iż wielkie jest serce człowieka, zastanówmy się nad takimi sprawami: zachowujemy w duszy wszystkie miasta, przez które przeszliśmy, ich charakterystyczne cechy, położenie ulic, murów i budynków. W rysunku i zapisie pamięci zachowujemy drogę, którą przebyliśmy. W milczącej myśli utrzymamy morze, po którym żeglowaliśmy. Jak więc powiedziałem, niemałe jest serce człowieka, które tyle objąć potrafi. Jeśli zaś obejmuje tak wiele nie jest małe, to odpowiednio należy w nim przygotować drogę i wytyczyć prostą ścieżkę, aby kroczyło po niej Słowo Boże oraz Mądrość. Szykuj drogę dla Pana przez dobre postępowanie, wytycz ścieżkę za pomocą wspaniałych uczynków, aby Słowo Boże mogło bez żadnej przeszkody kroczyć ku tobie i aby udzieliło ci poznania swych tajemnic i swojego przyjścia¹⁰.

ORYGENES (158–254). Pisarz grecki. Wielki egzegeta i genialny teolog aleksandryjski. Swymi pracami filologicznymi położył podwaliny pod egzegezę. Komentował Pismo św. w popularnych homiliach i uczonych komentarzach. Położył podwaliny pod teologię dogmatyczną (O zasadach), zwalczał pogan (Przeciw Celsusowi), pisał dzieła ascetyczne. Większość jego dzieł uległa zniszczeniu w późniejszych sporach dotyczących nie zawsze dobrze zrozumiałych treści dogmatycznych.

On nas prowadzi drogą…

Gdy więc jesteś na drodze, niech twoją jedyną troską będzie to, byś nie zboczył, byś nie obraził Pana, który cię prowadzi po tej drodze; inaczej pozostawi cię, byś błądził po drogach [swego] serca (Iz 57, 17). Poza Nim nie lękaj się nikogo. Jeśli jednak sądzisz, że ta [droga] jest zbyt ciasna, to rozważ fakt, ku jakiemu celowi cię ona prowadzi. Jeśli jednak ujrzysz kres całej doskonałości, natychmiast powiedz: „Twoje nakazy są bardzo szczere” (Ps 118, 961). Jeśli jednak sam nie możesz dostrzec, wierz „widzącemu” Izajaszowi, który ma być okiem twojego ciała. On zaś widział i jedno i drugie [wąskość i cel], i mówi co następuje: „I będą szli po tej drodze ci, którzy zostali wyzwoleni i odkupieni przez Pana, i przyjdą z chwałą na Syjon, a radość wieczna jest na ich głowach. Otrzymają radość i wesele, a zniknie ból i lęk” (Iz 35, 9). Ten zaś, który pilnie rozmyśla nad tym celem, to – jak sądzę – nie tylko uczyni ją szeroką, ale i przypnie sobie skrzydła tak, że nie będzie już nią kroczył, ale nad nią wzlatywał. Rozważajcie więc bracia nagrodę ostateczną, a szybko i chętnie będziecie kroczyli drogą przykazań. Nią zaś będzie prowadził i przeprowadzi was Ten, który jest drogą tych, co biegną i nagrodą dobiegających [do celu] – Jezus Chrystus¹¹.

GUERRIC Z IGNY, bł. (ok. 1070–1157). Pisarz łaciński. Uczeń św. Bernarda z Clairvaux; był opatem klasztoru cysterskiego w Igny pod Paryżem.

Dlaczego?

W jaki sposób rzecz stworzona, powołana przez Stwórcę na użytek ludzi, jako wspólne i jednakowo dostępne dobro, zmienia się na karę niewiernych? Te same bowiem dary Boże, jeśli nie okazujemy za nie wdzięczności, stają się okazją naszego ciężkiego doświadczenia, abyśmy w cierpieniu poznali potęgę, której nie poznaliśmy w dobrodziejstwie.

Dlaczego jednym z ręki Pana dostają się podwójne kary za przewinienia (Iz 40, 2) i w dwójnasób napełnia się miarę złego, według której sam Izrael doznaje kary, a drugim grzechy zostają odpuszczone dopiero wtedy, gdy siedmiokrotna miara na łono ich spadnie? (Ps 72, 12). A co znaczy to, że miara [niegodziwości] Amorytów jeszcze nie została napełniona? (Rdz 15, 16). I dlaczego grzesznik raz zostaje zupełnie bezkarny, a innym razem doznaje kary? To pierwsze może w tym celu, by kara została zachowana na życie przyszłe, to drugie zaś, by tu na ziemi został uleczony? A dlaczego sprawiedliwy raz zostaje dotknięty cierpieniem – może dla swego doświadczenia – innym razem zaś żyje spokojnie, bez większej próby, byleby był ubogi duchem i nie tęsknił za tym, czego nie widzi, każdy według tego, co mu dyktuje sumienie, ten własny i niekłamany trybunał? Jaki jest sens tej naszej klęski jaka przyczyna? Czy to próba cnoty, czy kara za przewrotność i nauka, że lepiej jest się ugiąć jak pod karą – choćby tak nie było – i „upokorzyć się przed potężną ręką Boga” (1 P 5, 6), niż wzbijać się w dumę niby z tego, że jesteśmy tak doświadczani?¹²

GRZEGORZ Z NAZJANZU, św. (330–390). Pisarz grecki. Doktor Kościoła. Zwany w Kościele greckim „Grzegorzem Teologiem”. Pochodził z Kapadocji (Azja Mniejsza), przyjaciel św. Bazylego, z którym odbył studia w Atenach, następnie przebywał na pustyni, potem krótko był biskupem Konstantynopola, który to urząd porzucił i dokonał życia w swej pustelni. Genialny teolog (sławne Mowy Teologiczne o Trójcy św.), pierwszy wielki poeta chrześcijański piszący po grecku (liryki, poematy dydaktyczne, poetycka autobiografia).

II CZYTANIE
(2 P 3, 8–14)

Gdy nastąpi koniec

Przenieś myśl do góry, do owego strasznego dnia, w którym przyjdzie Chrystus. Nie zobaczysz wtedy zaprzęgów, mułów ani złotych powozów, ani smoków i tarcz, lecz to, co pełne jest wielkiej grozy i takim napawa lękiem, że nawet same bezcielesne moce są przerażone, albowiem „Moce niebieskie zostaną poruszone” (Mt 24, 29). Wtedy otworzy się całe niebo, rozewrą się bramy sklepionych przybytków i zstąpi Jednorodzony Syn Boga w otoczeniu nie dwudziestu czy stu gwardianów, lecz tysięcy milionów aniołów, archaniołów, cherubinów, serafinów i innych mocy, a wszystko będzie pełne trwogi i drżenia. Gdy rozstąpi się ziemia, wszyscy ludzie, którzy kiedykolwiek istnieli od stworzenia Adama aż do owego dnia, wyjdą z grobów i będą porywani (1 Tes 4, 17), a sam Chrystus ukaże się w takiej chwale, że księżyc, słońce i wszelkie światło skryje się w jasności tego blasku. Jakież słowa wypowiedzą taką szczęśliwość, wspaniałość i chwałę?

Biada ci, duszo! Bo teraz zbiera mi się na płacz i przejmujący jęk, gdy pomyślę, jakieśmy dobra stracili, jakiej szczęśliwości staliśmy się obcy; bo jesteśmy obcy [a mówię na razie o sobie], jeśli nie zdziałamy czegoś wielkiego i godnego podziwu. Niech mi tu nikt nie mówi o gehennie, gdyż od wszelkiej gehenny cięższą jest rzeczą być pozbawionym tak wielkiej chwały, od wszelkiej kary gorszą [jest rzeczą] stracić ów los. Mimo to pożądamy jeszcze namiętnie rzeczy doczesnych i nie myślimy o złośliwości diabła, który za małą cenę pozbawia nas wielkich rzeczy i daje błoto, by porwać złoto, a raczej, by porwać niebo i pokazuje cień, by nas odsunąć od rzeczywistości, i w snach maluje obrazy [tym jest ziemskie bogactwo], by z nadejściem dnia uczynić nas biedniejszymi od wszystkich¹³.

ORYGENES, ZOB. WYŻEJ

Świat przeminie, ale powstanie odnowiony

Pan nasz, Jezus Chrystus, przyjdzie z nieba. Przyjdzie w chwale na końcu świata w dniu ostatecznym. Bo skończy się ten świat stworzony. Ten świat stworzony zostanie też odnowiony. Ponieważ zepsucie, kradzież, cudzołóstwo i różne inne grzechy rozpowszechniły się po ziemi i świat krwią się nasycił, aby ten przecudny dom nie pozostał pełen grzechów, przeminie ten świat, by stać się piękniejszy. Chcesz na to dowodów ze słów Pisma Świętego? Posłuchaj Izajasza: „Niebiosa będą zwinięte jak księga i wszystkie gwiazdy będą spadać jak listowie z winnego krzewu i z figi” (Iz 34, 4). Ewangelia mówi: „Słońce się zaćmi i księżyc nie da jasności swojej, i gwiazdy będą spadać z nieba” (Mt 24, 29). Nie smućmy się, bo nie sami musimy umrzeć! I gwiazdy umrą, choć znowu powstaną. Pan zwinie niebo, ale nie po to, by je zniszczyć, lecz piękniejszym uczynić…

„Niebo i ziemia przeminą, ale słowa moje nie przeminą” (Mt 24, 35). Rzeczy stworzone nie są w godności równe słowom Pana¹⁴.

CYRYL JEROZOLIMSKI, św. (ok. 313 – ok. 386). Pisarz grecki. Doktor Kościoła. Biskup Jerozolimy, wielokrotnie wypędzany ze stolicy biskupiej. Jest autorem słynnych katechez: nauk dla katechumenów przed przyjęciem chrztu i w tygodniu po jego przyjęciu; te ostatnie być może nie są jego dziełem.

Nowe niebo i nowa ziemia

„Nie zwleka Pan z wypełnieniem obietnicy”, bo przyjdzie śladem mów [proroków]. „Ale On jest cierpliwy” jak możemy przeczytać: „On jest cierpliwy w stosunku do zła ludzkiego i nie chce, aby ktokolwiek zginął”, bo On wszystkich utwierdził [na ziemi]. Jeśli jednak ktoś by zginął, to ginie wbrew woli Bożej [czyniąc] swoją wolę. „Poprowadzić do nawrócenia”, wedle tego, co powiedział: „nawróćcie się do Mnie a Ja nawrócę się do was” (Za 1, 3).

„Jak złodziej przybędzie dzień Pański”, a towarzyszyć mu będzie nieświadomość i lęk. Nazwany zaś jest Dniem Sądu, bo aż do dnia sądu wszystkie dni są jakoby nie Pańskie, jako że ludzie rządzą się wolnością swojego sądu. W dniu zaś Pańskim zaginie wolność [wyboru], a zapanuje sąd prawy.

„W którym niebo gwałtownie przeminie”, to jest potęga wielkiego króla, a niebo z całym swym wojskiem przejdzie do lepszego stanu.

„Oczekując”, to jest z pełną nadzieją „idąc na spotkanie” jak dziewice na [przyjście] oblubieńca, jak o tym mówi Ewangelia: „Oto oblubieniec nadchodzi, wyjdźcie Mu na spotkanie” (Mt 25, 6)¹⁵.

ANONIM ANGIELSKI z VII w.

Cierpliwość Boża

Niech zatem nie zwycięża w nas zapomnienie ani nie uważajmy cierpliwości Boga za niewiedzę (2 P 3, 9), który dlatego odkłada i odwleka katusze, abyśmy nawróciwszy się ku rzeczom lepszym, nie zostali wydani na katusze (1 P 3, 15). Skoro tedy tak grzeszymy, nie myślmy, że Bóg godzi się na nasze grzechy, gdy nas natychmiast nie karze. Lec raczej pomyślmy o tym, że szybko odchodząc ze świata, zostaniemy w przyszłości odłączeni od naszych ojców i braci posiadających miejsce zwycięstwa (Ap 3, 21). To [miejsce] i my posiądziemy, jeśli zechcemy iść ich śladami (1 P 2, 21) i zważając na to, że Apostoł Paweł przy tej sposobności oddziela zarówno świętych od grzeszników (1 Kor 5, 1–13), jak i wydaje winnych na zgubę ciała, aby duch został zbawiony (1 Kor 5, 5)¹⁶.

HORSIESI (Orsiesi), św. IV w., mnich koptyjski, jeden z następców św. Pachomiusza.

EWANGELIA
(Mt 3, 1–2)

Droga słowa Bożego do ludzkiego serca

Niegdyś słowo Boże odzywało się do Jeremiasza, syna Chilkiasza, który pochodził z rodu kapłańskiego (Jr 1, 1), za czasów tego lub innego króla Judy; teraz natomiast słowo Boże odzywa się do Jana, syna Zachariasza, i – co nigdy nie przydarzyło się prorokom – odzywa się na pustyni. Lecz ponieważ miało uwierzyć więcej synów opuszczonej niż tej, która ma męża (Ga 4, 27), przeto stało się słowo Boże do Jana, syna Zachariaszowego na pustyni.

Rozważ również, że o wiele bogatsze znaczenie przybiera słowo „pustynia”, jeśli się je rozumie w sposób mistyczny, a nie według sensu dosłownego. Ten, kto przepowiada na pustyni, na próżno nawołuje, bo gdy tam przemawia, nikt go nie słucha. Przeto poprzednik Chrystusa, głos wołającego na pustyni, przepowiada na pustyni duszy, która nie ma w sobie pokoju. Nie tylko wtedy, ale także i obecnie przybywa najpierw pochodnia płonąca i świecąca (J 5, 35) i przepowiada chrzest pokuty na odpuszczenie grzechów, następnie kroczy za nią Światło prawdziwe, gdy sama pochodnia mówi, że On ma wzrastać, ja zaś mam się umniejszać (J 3, 30). Słowo Boże odzywa się na pustyni i przybywa do wszystkich ludzi mieszkających w okolicach położonych nad Jordanem. Jakie okolice miał przebiegać Jan jak nie te nad Jordanem, aby dla każdego, kto chciałby czynić pokutę, znajdowała się w pobliżu woda do obmycia?… Czytamy w księdze Izajasza proroka: „Głos wołającego na pustyni: gotujcie drogę Panu, prostujcie ścieżki Jego” (Iz 40, 3). Pan pragnie w was znaleźć drogę, przez którą mógłby wejść do dusz waszych i nią kroczyć. Przygotujcie mu więc ścieżkę, o której mówi: „prostujcie ścieżki Jego”, „głos wołającego na pustyni”. Głos woła: przygotujcie drogę. Najpierw głos dochodzi do uszu, a następnie, po głosie – albo lepiej: z głosem – mowa przenika do słuchu. Wedle tego znaczenia Jan zwiastuje Chrystusa.

Patrz więc, co głos zwiastuje o słowie: „Przygotujcie – mówi – drogę Panu”. Jaką drogę przygotujemy Panu? Może cielesną? Ale czy Słowo może iść taką ścieżką? A może wewnątrz duszy należy przygotować drogę, w sercu naszym uporządkować słuszne i sprawiedliwe ścieżki? To jest droga, przez którą wchodzi mowa Boża, która osiada w sercu ludzkim zdolnym ją przyjąć.

Wielkie jest serce człowieka, przestrzenne i obszerne, jeśli tylko jest czyste. Czy chcesz poznać jego wielkość i szerokość? Patrz, jak wiele zamysłów Bożych może ogarnąć! Sam powiedział: „Dał mi prawdziwe pojęcie o tym, co istnieje: dał poznać zasadę świata i jego składniki, początek, kres i środek wieków, różnorodność czasów i zmiany miesięcy, lat i układy gwiazd, naturę i popędy dzikich zwierząt, gwałtowność duchów i myśli ludzkich, różnorodność drzew i leczniczą moc korzeni” (Mdr 7, 17–20). Widzisz, że niemałe jest serce ludzkie, jeśli to wszystko może objąć. Poznaj jego wielkość, która może objąć tak wiele prawdziwej wiedzy, i to nie wielkością ciała, lecz mocą zmysłów…

Zobaczmy jednak kilka prostych i codziennych przykładów, które przytoczę, aby móc uwierzyć, jak wielkim jest serce człowieka. Zachowujemy w pamięci duże miasta, któreśmy oglądali, i w sercu swoim rozpamiętujemy ich cechy charakterystyczne, połączenia ulic, murów, budynków. Jakby wymalowaną i opisaną zachowujemy w pamięci drogę, przez którą jechaliśmy; morze, przez które żeglowaliśmy, obejmujemy milczącą myślą.

Nie jest małe – jak rzekłem – serce ludzkie, które może objąć tak wiele rzeczy. Jeśli zaś nie jest małe, obejmując tak wiele rzeczy, to z tego wynika, że w nim przygotowuje się drogę Panu i prostuje się ścieżki, aby mogła po nich wędrować mowa i mądrość Pańska. Przygotuj drogę Panu przez dobre postępowanie, a dobrymi uczynkami utrzymuj ścieżkę, aby Słowo Pańskie chodziło w tobie bez obawy i by Ono dało ci wiedzę o swych tajemnicach i swoim przyjściu. Jemu chwała i panowanie na wieki wieków Amen¹⁷.

ORYGENES, ZOB. WYŻEJ.

Drogi Pana

Posłuchajmy jednak, co do nas woła głos Słowa, abyśmy kiedyś przeszli od głosu do Słowa. „Przygotujcie – mówi – drogę Panu, czyńcie prostymi Jego ścieżki” (Mk 1, 3). Przygotowuje drogę ten, kto poprawia życie; ścieżkę czyni prostą ten, kto prowadzi surowe życie. Życie prawe jest ową drogą prostą, przez którą Pan do nas przychodzi; On sam nas o tym już uprzednio powiadomił. Pan bowiem kieruje krokami człowieka (Ps 3 6, 23) i tak bardzo ukochał tę drogę, że chętnie przyszedłszy do człowieka, z nim też dalej wędruje. Jeśliby jednak Pan nie przygotował swego do nas przyjścia – jest On drogą, prawdą i życiem (J 14, 6) – również i nasza droga nie mogłaby zostać poprawiona według zasad prawdy i przez to samo zostać skierowana na drogę wieczności. „W jaki sposób może młodzieniec poprawić drogę swoją, jeśli nie strzegąc przykazań mów” (Ps 118, 9) Jego i krocząc śladami Tego, który sam się uczynił drogą, którą moglibyśmy przyjść do Niego? „Oby drogi moje były skierowane, o Panie, tak, bym strzegł dróg Twoich” (Ps 118, 5), abym dzięki słowom warg Twoich mógł kroczyć także trudnymi drogami. Bo one, choć wydają się twardymi dla ciała, które jest słabe, to jednak są słodkimi i wydają się pięknymi dla ducha, jeśli tylko jest on ochoczy. „Drogi Jego – mówi – są piękne, a wszystkie drogi Jego niosą pokój” (Prz 3, 17).
Takimi są drogi Pana. Nie tylko spokojne, ale i niosące pokój są drogami mądrości, bo jeśli człowiek idzie drogami, które podobają się Panu, to nawet nieprzyjaciół nawróci ku pokojowi (Prz 16, 7). „Jeśliby Izrael chodził moimi drogami – mówi – wniwecz obróciłbym jego nieprzyjaciół i na ich dręczycieli podniósłbym rękę moją” (Ps 80, 15). Jakaż więc jest inna przyczyna tego, że ucisk i nieszczęście na ich drogach, jeśli nie ta, że nie poznali drogi pokoju? (Ps 13, 3)¹⁸.

BŁ. GUERRIC Z IGNY, ZOB. WYŻEJ.

Chrzest Janowy

Chrzest głoszony przez Jana już w jego czasach nastręczał pytanie, które sam Pan postawił faryzeuszom: Czy jest to chrzest z nieba, czy tylko ziemski? (Mt 21, 24). Na to pytanie nie umieli oni dać wystarczającej odpowiedzi, ponieważ nie wierzyli, a stąd też nie rozumieli go.

My natomiast według naszej miłej wiary rozumiemy. Możemy stwierdzić, że był to wprawdzie chrzest Boski, ale nie z mocy, lecz tylko z polecenia. Czytamy bowiem, że Jan został posłany przez Pana na ten urząd z warunkiem czysto ludzkim. Niczego bowiem niebieskiego nie udzielał, lecz tylko przygotowywał do rzeczy niebiańskich. Był po prostu administratorem pokuty, która w gruncie rzeczy zależy od człowieka. Zresztą faryzeusze i nauczyciele Prawa, którzy nie chcieli uwierzyć, nie chcieli również pokutować. Jeśli więc pokuta jest dziełem ludzkim, to również z konieczności jego chrzest posiadał te same warunki. Gdyby pochodził z nieba, udzielałby Ducha Świętego i odpuszczenia grzechów. A Bóg tylko może odpuszczać grzechy i udzielać Ducha Świętego. Zresztą sam Pan powiedział, że Duch Święty nie zstąpiłby inaczej, gdyby On sam uprzednio nie wstąpił do Ojca (J 16, 7). Jasną jest bowiem rzeczą, że czego sam Pan w ogóle nie udzielał, nie może udzielać i Jego sługa. Czytamy później w Dziejach Apostolskich, że ci, którzy otrzymali chrzest Janowy, nie otrzymali Ducha Świętego, którego nawet nie znali ze słyszenia (Dz 19, 2). Ponieważ nie udzielał darów nieba, nie był też chrzest z nieba. To zaś, co istotnie było w chrzcie Jana niebieskiego, można nazwać duchem proroczym. Ów duch w całej obfitości został później przeniesiony na Pana, i to do tego stopnia, że ten, który przepowiadał i określał Jego przyjście, sam następnie zapytywał się, czy On jest tym, który ma przyjść (Mt 11, 3). Działał więc chrzest pokuty jako ubiegający się o późniejsze odpuszczenie grzechów i uświęcenie w Chrystusie. W tym bowiem, co czytamy: „Przepowiadał chrzest pokuty na odpuszczenie grzechów” (Mk 1, 4), chodziło o przyszłe odpuszczenie grzechów. Na tym właśnie polega przygotowanie drogi. Kto zaś coś przygotowuje, nie sam dokonuje dzieła, lecz innym stwarza warunki do wykonania. Sam zresztą wyznaje, że nie jego chrzest jest z nieba, lecz Chrystusowy. Mówi przecież: „Kto pochodzi z ziemi, ten mówi o ziemskich rzeczach, kto zaś z nieba przyszedł, ten jest ponad wszystkim” (J 3, 31). Podobnie: „On chrzci jedynie dla pokuty, przyjdzie jednak wkrótce Ten, który chrzcić będzie w duchu i ogniu” (Mt 3, 11). Tak jest rzeczywiście, ponieważ prawdziwa i mocna wiara zostaje wodą ochrzczona ku zbawieniu, zaś obłudna i słaba zostaje odrzucona w ogień ku potępieniu¹⁹.

TERTULIAN (+ ok. 220). Pisarz łaciński. Był twórcą języka łacińskiego teologicznego, a zarazem jednym z wielkich pisarzy chrześcijańskich i teologów przełomu II i III w. Po przyjęciu chrześcijaństwa stał się jego gorącym obrońcą. Następnie przystąpił do sekty montanistów, a w końcu stworzył własną sektę i zwalczał Kościół.

III NIEDZIELA ADWENTU

I CZYTANIE
(Iz 61, 1–2.10–11)

Namaszczenie Chrystusa, namaszczenie wiernych

W Chrystusie ochrzczeni i w Chrystusa przyobleczeni staliście się podobni do Syna Bożego (Rz 8, 10). A ponieważ naznaczył nas, bo na synów przybranych, uczynił nas podobnymi do chwalebnego ciała Chrystusa (Ga 3, 21 i inne). Stawszy się uczestnikami Chrystusa, słusznie zwiecie się pomazańcami. O was powiedział Bóg: „Nie dotykajcie moich pomazańców” (Ps 104, 15). A staliście się pomazańcami, bo przyjęliście obraz Ducha Świętego. Wszystko spełniło się na was w obrazie, ponieważ jesteście obrazem Chrystusa. Gdy Chrystus w czasie chrztu w rzece Jordan udzielił wodom wonności swego Bóstwa, wyszedł z nich, a wtedy zstąpił na Niego w swej osobie Duch Święty, tak że równy spoczął na równym. Podobnie i wam, gdy wyszliście ze świętej kaplicy [baptysterium], zostało dane namaszczenie, obraz tego namaszczenia, które otrzymał Chrystus, a którym jest Duch Święty. O tym Duchu Świętym powiedział w proroctwie błogosławiony Izajasz w imię Pana: „Duch Pana nade mną, przeto mię namaścił, posłał mię, by głosić dobrą nowinę ubogim” (Iz 61, 1).

Chrystus został namaszczony nie ziemskim olejem i nie przez człowieka, lecz Ojciec, który Go ustanowił Zbawicielem całego świata, namaścił Go Duchem Świętym – jak mówi Piotr: „Jezusa Nazareńskiego namaścił Bóg Duchem Świętym” (Dz 10, 38). I prorok Dawid woła: „Stolica Twoja, Boże, na wieki wieków; berłem prawości – berło Królestwa Twego. Umiłowałeś sprawiedliwość i znienawidziłeś nieprawość, przeto namaścił Cię Bóg, Bóg twój, olejem radości hojniej niż twych towarzyszy” (Ps 44, 7n). I jak Chrystus prawdziwie został ukrzyżowany, pogrzebany i zmartwychwstał, tak wam dano w chrzcie „przez podobieństwo” (Rz 6, 5) z Nim być ukrzyżowanym, pogrzebanym i zmartwychwstać, tak jest i w bierzmowaniu. Chrystus został namaszczony duchowym olejkiem radości, to jest Duchem Świętym, który jako źródło duchowego wesela zwie się olejem radości, wy zaś zostaliście namaszczeni oliwą, kiedyście się stali uczestnikami i towarzyszami Chrystusa.

Nie myśl jednak, że jest to tylko zwyczajna oliwa. Jak bowiem chleb eucharystyczny po wezwaniu Ducha Świętego nie jest już tylko chlebem, lecz ciałem Chrystusa, tak i ta święta oliwa po wezwaniu nie jest już tylko oliwą – i jakby rzecz można – zwyczajną oliwą, lecz łaską Chrystusa i Ducha Świętego, przez Jego obecność skuteczną: tą oliwą namaszcza się symbolicznie twe ciało i inne zmysły. Widzialną oliwą namaszcza się ciało – świętym i ożywczym Duchem uświęca się dusza²⁰.

CYRYL JEROZOLIMSKI, św. (ok. 313 – ok. 386). Pisarz grecki. Doktor Kościoła. Biskup Jerozolimy, wielokrotnie wypędzany ze stolicy biskupiej. Jest autorem słynnych katechez: nauk dla katechumenów przed przyjęciem chrztu i w tygodniu po jego przyjęciu; te ostatnie być może nie są jego dziełem.

Duch Pański Mnie namaścił…

Mówi: „Ducha Pański nade Mną, ponieważ Mnie namaścił. Posłał Mnie, abym zwiastował łagodność i abym leczył tych, którzy mają skruszone serce i abym głosił jeńcom przebaczenie i zamknąwszy bramę, abym głosił rok łagodności i dzień pomsty od Boga naszego”… To samo już zaczął głosić ustami pełnymi łaski: „Podano Mu zwój Izajasza proroka i rozwinąwszy go, znalazł” to, co chciał, znalazł to miejsce, znalazł to, co było napisane. Zaczął więc mówić: „Dziś wypełnia się Pismo w uszach waszych”. Stąd mówi: „Duch Pański nade Mną, ponieważ pouczył Mnie Pan”. Tak, jakby chciał powiedzieć: „Dlatego namaścił Mnie Pan, ja to mówię, tak mówię i będę mówił i teraz mówię: «Bo Duch Pana jest nade Mną». Kiedy zaś i w jaki sposób namaścił Mnie Pan? Wtedy, gdy zostałem poczęty i gdy poczęła Mnie matka, Pan Mnie namaścił. Bowiem niewiasta nie z nasienia męża, ale Dziewica z namaszczenia Ducha Świętego Mnie poczęła. Wtedy Pan namaścił Mnie na króla, na króla mówię i na kapłana, tam Pan Mnie namaścił. Następnie w rzece Jordanie ten sam Duch Mnie oznaczył, że – jak powiedziałem – Pan Mnie namaścił. Tak więc «Duch Pański nade Mną, duch mądrości i rozumu, duch rady i męstwa, duch wiedzy i pobożności, duch bojaźni Bożej»” (Iz 41, 2nn).

„Duch Pański nade Mną” nie tylko częściowo, lecz cały Duch Pański na Mnie [spoczął] ze wszystkimi swoimi darami, jak cała i całkowita pojawiła się gołąbka nade Mną ze wszystkimi swoimi członkami. Po co tak: „Duch Święty nade Mną?”. Dla zwiastowania łagodnym posłał Mnie, abym leczył tych, którzy mają skruszone serca. Dobrze się stało, że to właśnie gołąbka zstąpiła na Mnie, bo jest to ptak łagodny, a śpiewa, wzdychając. Łagodny więc, bo „posłał Mnie zwiastować łagodnym, abym uleczył wzdychających i tych którzy mają skruszone serca”²¹.

RUPERT Z DEUTZ [TUITIENSIS] (1057–1129). Pisarz łaciński, opat w Deutz koło Kolonii, wybitny teolog benedyktyński. Jego dzieło De Trinitate w 42 księgach omawia historię zbawienia poprzez księgi Pisma św.

II CZYTANIE
(1 Tes 5, 16–24)

Zachęty dla Tesaloniczan

„Zawsze się radujcie”: w ubóstwie i w słabości, kiedy jesteście prześladowani, torturowani i więzieni.

„Módlcie się nieustannie. Polecenie to nie jest niemożliwe do spełnienia: łatwo przecież można Boga wielbić podczas jedzenia i prosić o Bożą pomoc, udając się w podróż.

„W każdym położeniu dziękujcie”. Nie tylko w pomyślności, ale i w kłopotach. Hojny [Bóg] wie, co przynosi pożytek.

„Taka jest bowiem wola Boża w Chrystusie Jezusie względem was”. Łatwo mógł uciszyć każdą burzę, lecz chce przygotować nasze zbawienie pośród naporu fal.

„Ducha nie gaście”. Na czym to polega?

„Proroctw nie lekceważcie”. Niektórzy twierdzą, że już w czasach apostolskich diabeł nasyłał fałszywych proroków, by ich przeciwstawić prawdziwym, i że niektórzy z powodu zwodzących szarlatanów zabraniali prorokować nawet tym, którzy głosili prawdziwe proroctwa. Tym więc [apostoł] nakazuje, aby nie przeszkadzali łasce prorockiej, ponieważ ci, którzy tak postępują, tłumią wypływającą z niej światłość. Potwierdza to również dalszy tok wypowiedzi.

„Wszystko budujcie, a co dobre, zachowujcie”. Łatwo możecie rozróżnić, co pochodzi od Ducha Bożego, a co od złego ducha. Odrzucając zatem fałsz, zachowujcie prawdę.

I z kolei udziela kolejnej zachęty: „Unikajcie wszelkiego rodzaju zła”. Zawarł tu jednocześnie pouczenie dotyczące nauk i postępowania.

„Sam zaś Bóg pokoju niech uświęca was w pełni doskonałych”. To znaczy w sposób doskonały. „By nietknięty duch wasz, dusza i ciało bez zarzutu zachowały się na przyjście Pana naszego Jezusa Chrystusa”. Duch oznacza łaskę. [Autor] modli się, aby łaska ta trwała w nich aż do przyjścia Pana. Warunkiem zaś jej zachowania jest czystość duszy i ciała.

„Wierny jest Ten, który was wzywa. On też tego dokona”. Wierny – to znaczy prawdziwy. Ten bowiem, który wezwał do zbawienia wesprze wasze godziwe pragnienia²².

TEODORET Z CYRU (ok. 390 – ok. 466). Pisarz grecki. Biskup Cyru, jeden z wielkich teologów i najbardziej wszechstronnych pisarzy V w. Zwolennik Szkoły Antiocheńskiej, został potępiony na „synodzie zbójeckim” w Efezie (449 r.), zrehabilitowany na Soborze Chalcedońskim (451 r.); fragmenty jego dzieł potępiono w sporze o tzw. „trzy rozdziały” (VI w.). Zostawił wiele ważnych dzieł z różnych dziedzin, m.in. ważne komentarze do Pisma św. ST i NT.

Módlcie się nieustannie

Za innych ludzi „módlcie się nieustannie” (1 Tes 5, 17). Jest bowiem w nich nadzieja nawrócenia, jeśli posiądą Boga. Pozwólcie im zatem, by przynajmniej przez wasze postępowanie stali się waszymi uczniami. Wobec ich gniewów bądźcie cisi, wobec ich przechwałek wy bądźcie pokorni, na ich bluźnierstwa odpowiadajcie modlitwami, na ich błędy statecznością w wierze (Kol 1, 23), na ich okrucieństwa – łagodnością, nie próbując ich naśladować w niczym. Okażmy się braćmi przez waszą dobroć i starajmy się być naśladowcami Pana (1 Tes 1, 6); kto doznał większej [od Niego] niesprawiedliwości? Wówczas żaden chwast diabelski [czyli herezja] wśród was się nie znajdzie, lecz w całkowitej czystości i umiarkowaniu trwać będziecie w Jezusie Chrystusie ciałem i duchem²³.

IGNACY, św. (+ ok. 110). Pisarz grecki, biskup Antiochii, męczennik, autor siedmiu pięknych listów.

Modlić się nieustannie

Abba Pojmen powiedział: „To są trzy rzeczy najpożyteczniejsze: bać się Pana, modlić się nieustannie i czynić dobrze bliźniemu”.

Do abby Lucjusza do Enaton przyszli kiedyś mnisi zwani euchitami [modlącymi się], a starzec ich zapytał: „Jaką ręczną pracą wy się zajmujecie?”. Odrzekli: „My pracy ręcznej nie tykamy, ale według słów apostoła modlimy się nieustannie” (1 Tes 5, 7). I spytał starzec: „Czy nie jadacie?”. Odpowiedzieli: „Owszem”. On rzekł: „Kiedy więc jecie, któż się modli za was?”. I pytał dalej: „Czy nie sypiacie?”. Odpowiedzieli: „Owszem”. A starzec na to: „Kiedy więc śpicie, któż się modli za was?”. I nie mieli na to odpowiedzi. A on powiedział: „Wybaczcie mi, ale nie tak żyjecie, jak mówicie. A ja pokażę wam, że wykonując pracę ręczną, modlę się nieustannie. Bo trwając w obecności Bożej, zwilżam sobie włókna palmowe, a siedząc i skręcając linę, mówię: «Zmiłuj się nade mną, Boże, w miłosierdziu swoim; w ogromie swej litości zgładź nieprawość moją»” (Ps 51/50, 3). I zapytał ich: „Czyż to nie jest modlitwa?”. Odpowiedzieli: „Owszem”. On zaś mówił dalej: „I kiedy tak spędzę cały dzień na pracy i modlitwie, zarabiam mniej więcej szesnaście groszy: z tych dwa składam w bramie kościoła, a za resztę się utrzymuję. Ten zaś, kto weźmie tamte grosze, modli się za mnie czy ja jem, czy śpię: a tak za pomocą Bożą wypełniam nakaz modlitwy nieustannej”²⁴.

APOFTEGMATY OJCÓW PUSTYNI. Krótkie i zwięzłe sentencje przypisywane wielkim mistrzom życia duchowego na Pustyni Egipskiej.

EWANGELIA
(J 1, 6–8)

Głos i Słowo

Jan był głosem, a Pan na początku był Słowem (J 1, 1). Jan był głosem chwilowym, a Chrystus na początku był Słowem wiecznym. Zabierz słowo, a czymże wtedy będzie głos? Tam, gdzie nie ma sensu, jest tylko próżnym hałasem. Głos bez słowa uderza wprawdzie w ucho, ale nie buduje serca. Gdy jednak mamy budować serce, zwróćmy uwagę na porządek rzeczy. Jeżeli myślę o tym, co mam powiedzieć, to słowo jest już w moim sercu, ale jeśli pragnę mówić do ciebie, staram się, aby w twoim sercu było to, co jest i w moim. Gdy tak szukam, w jaki sposób ma ono dotrzeć do ciebie i jak ma zamieszkać w sercu twoim słowo, które znajduje się już w moim sercu, uciekam się do głosu i dzięki niemu przemawiam do ciebie, a dźwięk głosu niesie do ciebie sens słowa. A gdy dźwięk głosu poniesie do ciebie sens słowa, wtedy głos przemija, słowo natomiast, które do ciebie przyniósł dźwięk, już jest w sercu twoim, ale także nie odeszło ode mnie. Przeto czyż nie wydaje ci się, że dźwięk przeze mnie wydany, gdy słowo już przeniknęło do ciebie, tak mówi: „On ma wzrastać, ja natomiast mam się umniejszać” (J 3, 30)? Zabrzmiał dźwięk słowa, spełniając swe zadanie i odszedł, jakoby mówiąc: „Ta moja radość została spełniona” (J 3, 29). Zachowajmy słowo, nie porzucajmy słowa zrodzonego w głębi serca.

Czy chcesz dowodów, że głos przemija, a trwa Słowo Boskie? Gdzie jest teraz chrzest Jana? Spełnił zadanie i zaginął, a chrzest Chrystusa jest jeszcze teraz udzielany, bo wszyscy wierzymy w Chrystusa i oczekujemy zbawienia w Chrystusie – taka była treść głosu.

Ponieważ jednak trudno było odróżnić głos od Słowa, więc Jan był brany za Chrystusa. Głos wzięto za Słowo, ale głos przyznał, aby nie obrazić Słowa: „Nie jestem – rzecze – ani Chrystusem, ani Eliaszem, ani prorokiem”. Odpowiedziano: „Kim więc ty jesteś?”. „Ja jestem – mówi – głosem wołającego na pustyni: Gotujcie drogę Panu” (J 1, 20–23). „Głos wołającego na pustyni” – głos tego, który łamie milczenie. „Gotujcie drogę Panu” – jakby chciał powiedzieć: na to rozbrzmiewam, abym Jego wprowadził do serca, ale tam, gdzie Go mam wprowadzić, raczy przyjść tylko wtedy, gdy Mu przygotujecie drogę. Cóż innego znaczy „gotujcie drogę”, jeśli nie: błagajcie Go, jak należy. Cóż innego znaczy „gotujcie drogę”, jak nie: myślcie pokornie. Weźcie przykład pokory od Jana: uważają go za Chrystusa, a on mówi, że nie jest tym, za kogo go uważają, i na swą chwałę nie przyjmuje błędu innych. Jeśliby powiedział: „Ja jestem Chrystusem”, z jaką łatwością by mu uwierzono, bo przecież nim jeszcze powiedział, już mu wierzono. Tego jednak nie powiedział, uznał, kim jest, odciął się od ich zdania, upokorzył się. Wiedział, skąd ma zbawienie, rozumiał, że jest tylko lampą, i lękał się, aby nie zdmuchnął jej wiatr pychy.

Oczy chorych lękają się światła dziennego, ale znoszą światło lampy i dlatego Dzień mający przybyć wysłał przed sobą lampę. Do serc wiernych poprzedzała Go lampa, aby zmieszać zamysły bezbożnych. „Przygotowałem – rzecze – lampę mojemu Chrystusowi” (Ps 131, 17) – tak mówi Bóg Ojciec w proroctwie. „Przygotowałem lampę memu Chrystusowi” – Jana, zwiastuna Zbawcy; poprzednika – Sędziemu mającemu przyjść; przyszłemu Oblubieńcowi – przyjaciela²⁵.

AUGUSTYN, św. (354–430). Pisarz łaciński. Doktor Kościoła. Największy teolog starożytności chrześcijańskich. Pochodził z Afryki, otrzymał wykształcenie retoryczne. Po burzliwej młodości nawrócił się w Mediolanie pod wpływem św. Ambrożego – opis wydarzenia znajdziemy w jego autobiografii, w Wyznaniach (por. I Niedziela Adwentu, do II Czyt.). Powrócił do Afryki, gdzie został biskupem w Hipponie i stał się przywódcą episkopatu afrykańskiego. Napisał bardzo wiele dzieł. Odegrał ważną rolę w formowaniu teologii Trójcy św., łaski, sakramentów, teologii historii, egzegezy. Jego mowy uderzają pięknem i prostotą. Wywarł i wywiera dotąd wielki wpływ na myśl europejską.

Przygotowując drogę, już po niej kroczymy

„Przygotujcie drogę Panu” (Iz 40, 3). Drogę Pańską, którą rozkazano nam przygotować, przygotowujemy – bracia – wtedy, gdy nią kroczymy, a przygotowując ją, już po niej kroczymy. A choć wiele jej już przebyliśmy, ciągle jeszcze wiele jej zostaje wam do przygotowania, abyście od miejsca, do którego doszliście, szli dalej i ciągle dalej dążyli. I tak po każdym nowym etapie staje przed wami Pan, którego przybyciu szykujecie drogę, jakoby nowy i ciągle większy. I dlatego słusznie modli się sprawiedliwy: „Postaw przede mną, Panie, Prawo jako drogę Twojej sprawiedliwości, a będę jej szukał zawsze” (Ps 118, 33). I może dlatego nazywa się ją drogą wieczną, bo chociaż Opatrzność przewidziała dla każdego drogę jemu właściwą, po której podążałby, i postawiła kres, do którego ma dojść, nie ma jednak kresu owa natura Dobroci, ku której podążacie. Tak więc mądry i pilny wędrowiec, gdy już doszedł do kresu, wtedy znów zaczyna iść, zapominając o rzeczach, które za nim pozostały (Flp 3, 13) i powinien codziennie mówić do siebie: „Teraz rozpocząłem” (Ps 76, 11). Raduje się wtedy jak olbrzym, który się nie lęka niczego, co związane jest z jego biegiem na drodze przykazań Bożych… i łatwo wymija leniwych, którzy ustali w drodze. A choć zbliża się ostatnia godzina dnia, to w krótkim czasie wypełnił wiele czasów (Mdr 4, 13) i niespodziewanie jako pierwszy spośród pierwszych zostaje uwieńczony, choć należał do ostatnich²⁶.

GUERRIC Z IGNY, bł. (ok. 1070–1157). Pisarz łaciński. Uczeń św. Bernarda z Clairvaux; był opatem klasztoru cysterskiego w Igny pod Paryżem.

Przyjaciel Oblubieńca

Bardzo często słyszeliście i najlepiej o tym wiecie, że im bardziej Jan Chrzciciel był wywyższony wśród tych, którzy się urodzili z niewiast, i o ile był pokorniejszy, poznając Pana, o tyle bardziej zasłużył sobie na to, by stać się przyjacielem Oblubieńca. Gorliwie się starał o Oblubieńca, a nie o siebie: nie szukał własnej chwały, lecz chwały swego Sędziego, którego poprzedził jako zwiastun. Poprzednim prorokom dane było głosić Chrystusa, temu zaś wskazać Go palcem. Jak bowiem nie znali Chrystusa ci, którzy nie uwierzyli prorokom w czasach przed Jego przyjściem, tak też nie został On przez nich uznany, będąc już obecnym. Przybył bowiem najpierw jako pokorny i ukryty; im pokorniejszy, tym bardziej ukryty. Ludy zaś, pogardzając w swej pysze pokorą Boga, ukrzyżowały swego Zbawcę i uczyniły zeń [z Niego] karzącego Sędziego dla siebie²⁷.

ŚW. AUGUSTYN, ZOB. WYŻEJ

Słowo to Pan nasz

Głos jest głosem Jana, ale Słowo, które podaje głos, to Pan nasz. Głos ich rozbudził, głos nawoływał i gromadził, ale Słowo rozdzielało im dary²⁸.

EFREM, św. (+ 373). Pisarz syryjski. Do końca życia pozostawał diakonem. Największy poeta syryjski, diakon w Edessie, który pozostawił liczne hymny, pieśni, komentarze poetyckie do Pisma św., pisma poetyckie i polemiczne. Jego dzieła odznaczają się wyjątkowym bogactwem poetyckim.