Służba Boża w dawnej Polsce

W nabożeństwie Kościoła katolickiego uderzają dwie właściwości. Jedna, że jest ono żywe, wciąż przekształca się, choćby niepozornie, i wciąż dopełnia. Druga zaś cecha to jego zastanawiający konserwatyzm. W wyniku tego dziwnego współistnienia każdy przejaw kultu liturgicznego jest zarazem ten sam, co przed wiekami, a przecież nigdy nie powtarza się on zupełnie. Nigdy też nie można wskazać imiennie autora tego czy innego zwyczaju, gdyż nikt go w Kościele nie wymyślał, a każda rzecz ma swoje precedensy w historii, te znów swoje i swoje, aż ostatecznie początki giną gdzieś w pomroce wieków. Tak jest ze śpiewem liturgicznym Kościoła, tak z procesjami, świętami, obrzędami, tak ze wszystkim. Każda więc rzecz i sprawa w Kościele niesie z sobą ciężki bagaż własnej historii. Oczywiście badacza pasjonuje rozróżnienie tego, co stałe, i tego, co zmienne w poszczególnych przejawach. Wszakże studium to nie jest wcale akademickie, bo zmierza wprost ku praktycznym celom, ku zrozumieniu tego, co dla każdego katolika jest jego własnym dziedzictwem.